Hazarât-ı Hamse kavramı, lugat anlamından farklı olarak tasavvufta nasıl tanımlanır?
Hazarât-ı Hamse, lugat anlamı olan "beş huzur" veya "beş ilâhî mertebe"den farklı olarak tasavvufta, varlığın Hak'tan başlayıp halka doğru tedricen tenezzül ettiği beş ana ilâhî mertebeyi ifade eder. Bu kavram, sâlikin yedi nefs mertebesini aşarak Hakk'a mi'râc yolculuğunun ana bölümünü oluşturan ilâhî huzurun katmanlarıdır¹. İbn Arabî ve ekolü tarafından vücud-ı mutlakın tedrîcî tenezzülü olarak kurulan bu sistem, Hadîd 3'teki "evvel-âhir-zâhir-bâtın" kavşağının tek bir Hak'ta toplanmasını gösterir. Bu mertebeler, varlığın her bir aşamada farklı isimler altında kendini izhar etmesini sağlar².
Detaylı cevap
Hazarât-ı Hamse, tasavvufta varlık mertebelerinin sistematik bir yapısıdır ve "beş ilâhî hazret" olarak da adlandırılır. Bu mertebeler, Hak'tan halka doğru bir tenezzülât (iniş) sırasını takip ederken, sâlikin Hakk'a urûc (yükseliş) yolculuğunda katettiği aşamaları da gösterir. İbn Arabî tarafından varlık mertebeleri bağlamında sınıflandırılan bu beş hazret; gayb-ı mutlak, âlem-i ceberrut, âlem-i melekût, şühûd-u mutlak ve insân-ı kâmil olarak sıralanır². Her bir mertebe, bir öncekinin taayyünü veya tezâhürüdür. Terzibaba çizgisinde ise bu beş mertebe; Efal Alemi, Esma Alemi, Sıfat Alemi, Zat Alemi ve İnsan-ı Kamil olarak ifade edilir³·⁴. Efal Alemi, yaşadığımız madde âlemini temsil eder⁴. Hazarât-ı Hamse, sâlikin yedi nefs mertebesini aşmasından sonra başlayan "afakî seyr" yani dış âlemdeki seyrini ifade eder⁵. Bu mertebelerin hakikatlerini yaşamak, tasavvufî sülûkun önemli bir parçasıdır⁶. Vücûd, yani varlık, her bir mertebede farklı isimler altında kendini izhar eder². Bu beş mertebe, aynı zamanda Allah'ın (5) noktasını temsil ederken, (1) gayb-ı noktası-mertebesi ise en üstte ayrı bir mertebe olarak bulunur⁷.
Kaynaklar
Cevap metnindeki ¹ ² ³ numaraları aşağıdaki kaynaklara karşılıktır — ilgili esere ve bölüme yönlendirir.
- 1Hazarat-ı Hamse,
- 2Aşk ve İrfan Yolunda Bir Ömür (Alıntı)“5- Nefs-i râziyye 6- Nefs-i marziyye 7- Nefs-i sâfiye diye adlandırılır. Bu kısımda kişi, “Enfüsî” yani içe dönük çalışmalar yaparak kendini tanımaya başlar. 23”Oku
- 3İzmir İrfan Sohbetleri CD 1 (1998-2000), s. 9“Tasavvufta Hazarat-ı hamse, yani “beş hazret” diye tabir edilen bir kavram vardır, bunlara beş ilahi mertebede denir. 5- İnsan-ıKamil 4- Zat Alemi 3- Sıfat Alem”Oku
- 4Mübârek Geceler, s. 7“Tasavvufta Hazarat-ı hamse, yani “beş hazret” diye tabir edilen bir kavram vardır, bunlara beş ilahi mertebe de denir. 5- İnsan-ı Kamil 4- Zat Alemi 3- Sıfat Al”Oku
- 5İrfan Mektebi ve Hakk Yolu, s. 50“dini bilme ilmidir Bazı tasavvuf okulları Nefs-i Sâfiye’ de seyr-i sülûku bitirirler ve bu aralara daha başka mertebeler de ilâve ederler. Her okulun sistemi ke”Oku
- 6Terzi Baba (Cilt 2), s. 221“Tasavvufta, “üçler, beşler, yediler, kırklar, binbirler, onki pirler. Olarak bahsedilen zevât-ı âliyeden olanlardan bahsedilir. Aslında bunlardan. “Üçler, Allah”Oku
- 713 ve Hakîkat-i İlâhiyye, s. 7“Ayrıca ma’nevi olarakta (12) zahir, (1) bâtın noktadan ibarettir. (7) noktası, “yedi nefs” ve (7) “Sıfat-ı Subutiyye” Allah’ın (7) sıfatıdır. (5) noktası, ise “”Oku
Dayandığı eserler
İlgili sorular
Bu cevap, adı geçen eserlerden derlenmiş yapay zekâ destekli bir özettir; dinî hüküm veya fetva değildir. İlim için kaynaklara başvurarak doğrulamanız tavsiye edilir.