Hûd 56 ayetindeki Sırat-ı Müstakîm kavramı tasavvufta neye işaret eder?

Hûd Sûresi 56. ayetindeki "inne rabbî alâ sırâtin müstakîm" ifadesi, tasavvufî anlayışta Sırat-ı Müstakîm'in vücudî bir veçhesini ortaya koyar. Bu ayet, "Muhakkak ki benim Rabbim, Sırat-ı Mustakîm üzeredir" anlamını taşır ve Hak'ın kendi varlığının çizgisi olarak okunur¹·². Ayetin öncesindeki "mâ min dâbbetin illâ huve âhızun bi nâsıyetihâ" (Yürüyen hiçbir canlı mahlûk yoktur ki O, onun perçeminden tutmuş olmasın) kısmı, varlıktaki her şeyin Hak'ın kontrolü altında olduğunu ve O'nun tasarrufunda bulunduğunu belirtir¹·³. Bu durum, her mevcudun kendi Rabb-ı hassının sırat-ı müstakimi üzerinde yürüdüğünü gösterir⁴.

Tasavvufta bu ayet, vahdet-i vücudun temel dayanaklarından biri olarak kabul edilir; zira varlığın bütün cihetlerinin Hak'a yöneldiğini ve Hak'tan başka "müstakîm bir yol" olmadığını ifade eder. Hz. Hûd (a.s.)'ın hikmeti, bu ayet-i kerimeye dayanır ve "Allah" ism-i câmi'inin mazharı olan insân-ı kâmilin, Rabb'ini kendi nefsine izafe ederek, kendinin mazhar olduğu ism-i cami' olan "Allah" isminin sırat-ı müstakîm üzere olduğunu açıkça beyan ettiğini gösterir⁵. Aynı zamanda, her bir Rabb'in kendi sırat-ı müstakimi bulunduğunu da zımnen beyan eder⁵·⁶. Bu bağlamda, bir şahsın itikadı diğerine göre eğri görünse dahi, o şahsın zatında mazhar olduğu ismi itibarına göre, onun "sıratı müstakimi" odur; tıpkı yayın doğruluğunun eğriliğinde olması gibi⁷·⁸. Bu, Sırat-ı Müstakîm'in sadece akâidî bir şeriat yolu olmanın ötesinde, varlığın her zerresini kapsayan küllî bir hakikat olduğunu vurgular.