Hûd 56 ayetinin merkezî tasavvufî kavramı nedir?

Hûd Sûresi 56. ayeti, tasavvufî düşüncede Allah'ın varlık üzerindeki mutlak hâkimiyetini ve her şeyi kuşatan birliğini ifade eden temel metinlerden biridir. Ayette geçen "Hiçbir canlı yoktur ki Hak onun alnını tutmuş olmasın. Benim Rabb'im muhakkak doğru yol üzeredir" ifadesi (Hûd, 11/56), her varlığın Allah'ın iradesi ve tasarrufu altında olduğunu beyan eder. Terzibaba, Hûd (a.s.)'ın hikmetinin bu ayete dayandığını belirterek, Allah Teâlâ'nın zâtının hüviyetiyle her mevcudun alnını tuttuğunu ve esmâsıyla onda tasarruf ettiğini açıklar¹. Bu, Allah'ın her varlığın iç yüzüne nüfuz etmesi ve onu kendi esmâsının tecellîsi olarak idare etmesi anlamına gelir.

Bu bağlamda, ayetin merkezî kavramı olan ahadiyyet, Allah'ın "tek olma, birlik" vasfını ifade eder. Ahadiyyet, Hak'ın lâ-taayyün'den sonraki ilk taayyünü olup, sıfat ve esmâdan henüz tafsîl edilmemiş, sırf 'tek' olma kademesidir. Hûd 56. ayetindeki "Benim Rabb'im muhakkak doğru yol üzeredir" ifadesi, bu ahadiyyet rubûbiyyetinin, yani Allah'ın biricik Rabliğinin, bütün canlıları doğru yol üzere sevk ettiğini gösterir². Her bir ismin kendisine özgü bir yolu olması ve bu yolun o ismin doğru yolu olması, ahadiyyetin her varlıkta farklı esmâ tecellîleriyle zuhur ettiğini ancak hepsinin tek bir Hak'ka döndüğünü vurgular¹. Bu durum, vahdet-i şuhûd anlayışıyla da ilişkilendirilebilir; zira varlık birliği yerine müşâhade birliği, her şeyin Allah'ın birliğinin bir tecellîsi olarak görülmesini sağlar (Vahdet-i Şuhûd).