Hûd 80 ayetindeki Lev enne lî kavramı tasavvufta neye işaret eder?

"Lev" harfi, Arapçada imkânsızlık ifade eden bir edattır². Bu sebeple, "lev enne lî" ifadesi, gerçekleşmesi mümkün olmayan bir dileği, bir "keşke"yi anlatır. Tasavvufî bağlamda bu, özellikle sâlikin Nefs-i Levvâme mertebesinde yaşadığı hâllere işaret eder. Nefs-i Levvâme, yedi nefs mertebesinin ikincisi olup, "kınayan nefs" anlamına gelir. Bu mertebede sâlik, günah işlese de ardından nefsini kınar, pişmanlık duyar ve tevbe etme eğilimi gösterir. "Keşke" ifadesi, bu pişmanlığın ve geçmişi değiştirme arzusunun bir yansımasıdır.

Zümer Sûresi'nde geçen "lev enne lî kerreten" (keşke benim için bir geri dönüş olsaydı) ifadesi de aynı anlamı pekiştirir. Bu, insanın azabı gördüğünde, yani artık fırsat kalmadığında dile getirdiği "hazin temennî"dir: "Keşke bir şansım daha olsaydı"¹. Cenâb-ı Hakk'ın dünyada kullarına sayısız dönüş fırsatı vermesine rağmen, bu "lev" ifadesi, genellikle bu fırsatların değerlendirilememesinden kaynaklanan bir çaresizliği ve pişmanlığı vurgular. Hûd Sûresi 80. ayetinde Hz. Lût'un kavmine karşı "Keşke size karşı bir kuvvetim olsaydı, yâhut şiddetli bir rükne sığınsaydım" demesi de, o anki imkânsızlık ve çaresizlik karşısında duyulan bir "keşke"yi dile getirir³. Bu durum, sâlikin manevî yolculuğunda karşılaştığı zorluklar ve eksiklikler karşısında duyduğu içsel kınama ve daha iyi olma arzusunu sembolize eder.