Hullet (Dostluk) kavramı için İbrâhîmiyye Fassı'ndaki anahtar mekanizma nedir?
Hullet, tasavvufta Hakk ile kul arasındaki en samimi dostluk bağını ifade eden bir mertebedir ve Hz. İbrâhîm'in "halîlullâh" (Allah'ın dostu) lakabını almasının temelini oluşturur. İbrâhîmiyye Fassı'nda hulletin anahtar mekanizması, sâlikin kendi nefsaniyetini Hakk'a devrederek, bütün varlıktaki fiillerin Hakk'ın fiilleri olduğunu idrak etmesi ve kendi vasıtasıyla Hakk'ın icraatta bulunduğunu müşâhede etmesidir. Bu idrak, "fenâ-i ef'âl" (fiillerin yok olması) mertebesinin kemâli olup, kulun üzerinde İlâhî isimlerin dostluk örtüsü olan "hullet" elbisesini giymesiyle gerçekleşir¹. Bu sayede kul, âfakta ve enfüste hiçbir şeyin faaliyeti olmadığını, tüm faaliyetlerin Hakk'a mahsus olduğunu kesin olarak bilir².
Detaylı cevap
Hullet, muhabbetin en yüksek mertebesi olarak tanımlanır ve Hz. İbrâhîm'e mahsus "halîlullâh" makâmıdır³. Bu makâmın İbrâhîmiyye Fassı'ndaki anahtar mekanizması, kişinin kendi nefsaniyetini Hakk'a devretmesiyle başlar. Bu devir sonucunda Cenâb-ı Hakk, kuluna İlâhî isimlerin hakikatini giydirir ve bu mertebe "hullet" adını alır⁴. Hz. İbrâhîm'in halîl olması, kendinin ve bütün varlıktaki fiillerin Hakk'ın fiilleri olduğunu, dolayısıyla kendi vasıtasıyla Hakk'ın icraatta bulunduğunu idrak etmesinden kaynaklanır⁵. Bu idrak, "fenâ-i ef'âl" mertebesinin kemâlidir; bu mertebede sâlik, âfakta ve enfüste hiçbir şeyin faaliyeti olmadığını, bütün faaliyetlerin Hakk'a mahsus olduğunu kesin olarak bilir². Bu durum, "Lâ fâile illâllah" (Hakk'tan başka fail yoktur) hakikatini yaşamak anlamına gelir ve afak ile enfüsün ilk birleştiği yer olan dostluk mertebesidir¹. Hullet, kulun İlâhî isimlerin dostluk örtüsünü giymesiyle, ayrı ayrı isimlerin değil, küllî isimlerin, yani Rabbü'l-Erbaab'ın mertebesinin kendisinde tesir etmeye başlamasıyla kemâle erer⁴. Hz. İbrâhîm'in ateşte yanmaması da, üzerinde "hullet" esmâ-i ilâhiyyenin dostluk örtüsü ve kibriyası olmasından dolayıdır⁶. Bu mertebe, aynı zamanda "Mertebe-i İbrahimiyyet" olarak da anılır ve Hz. İbrâhîm'in ayak izinin Makâm-ı İbrâhîm taşında derin olarak kalması, onun hullet ağırlığına işaret eder⁷.
Kaynaklar
Cevap metnindeki ¹ ² ³ numaraları aşağıdaki kaynaklara karşılıktır — her biri kitabın tam sayfasına götürür.
- 1Sohbet Arası Sohbetler CD 18 · s.49“Bu birleşmenin ismine de Hullet diyorlar, dostluk diyorlar, işte İbrahim (as) ın “Halil” lakabı bu yüzdendir. Madde mertebesinde Esma-ı İlahiyeyi giyinmesi bakı”Oku
- 2DVT-C001 (Ses Kaydı) · s.167“Burası dostluk yani hullet mertebesidir. Hz. İbrâhim’in halîl olması bu yüzdendir. Kendinin ve bütün varlıktaki fiillerin Hakk’ın fiilleri olduğunu, dolayısıyla”Oku
- 3Hullet Dostluk, K1-398
- 4Bakara Sûresi · s.241“Kişi kendi nefsaniyyetini Hakk’a devrettiği için Cenâb-ı Hakk ona o Esmâ-i İlâhiyyenin hakikatini giydiriyor ve bu mertebe de “hullet” olarak ve “halil” ismini ”Oku
- 5Altı Peygamber (Cilt 3) · s.27“İşte bu yüzden burası dostluk, yani hullet mertebesidir. İbrâhim (a.s.) mın halil olması bu yüzdendir.”Oku
- 6Terzi Baba (Cilt 2) · s.88““Ateş” (Azamet)tir, böylece Nemrud’un zâhir, bâtın azameti İbrâhîm’i yakamadı, çünkü üstünde “Hullet” esmâ-i ilâhiyyenin dostluk örtüsü ve kibriyası vardı. Böyl”Oku
- 7Kelime-i Tevhîd · s.130“Ya kendisindeki "hullet" (dostluk elbisesi) yani "Mertebe-i İbrahimiyyet" (İbrahim'e özgü dostluk mertebesi) ağırlığı yüzünden veya taşın yumuşaklığı yüzünden, ”Oku
İlgili sorular
Bu cevap, adı geçen eserlerden derlenmiş yapay zekâ destekli bir özettir; dinî hüküm veya fetva değildir. İlim için kaynaklara başvurarak doğrulamanız tavsiye edilir.