Hullet (Dostluk)'un İbrâhîmiyye Fassı'ndaki dayanağı nedir?
Hullet, tasavvufta Hak ile kul arasındaki en samimi muhabbet bağı olup, Hz. İbrâhîm'in "halîlullâh" (Allah'ın dostu) lakabıyla anılmasının temelini oluşturur. İbrâhîmiyye Fassı'nda hulletin dayanağı, Hz. İbrâhîm'in kendi varlığındaki ve tüm varlıktaki fiillerin Hakk'ın fiilleri olduğunu idrak etmesi, yani Hakk'ın kendi vasıtasıyla icraatta bulunduğunu bilmesidir. Bu idrak, "fenâ-i ef'âl" mertebesinin kemâli olup, âfakta ve enfüste hiçbir faaliyetin Hakk'a mahsus olmaktan öteye geçmediğini kesin olarak bilmeyi gerektirir¹. Nisâ 125'teki "vettehazallâhu İbrâhîme halîlâ" (Allah İbrâhim'i halîl edindi) ayeti, bu dostluk makâmının Kur'ânî menşeidir.
Detaylı cevap
Hullet, lugat anlamıyla 'derinlik, içlilik, dostluğun en samimi hâli' demektir ve tasavvufta peygamberlerin makâmları arasında özel bir yere sahiptir. Hz. İbrâhîm'in "halîlullâh" olarak anılması, bu dostluk mertebesine ulaşmasından kaynaklanır. İbrâhîmiyye Fassı'nda hulletin dayanağı, Hz. İbrâhîm'in kendi varlığındaki ve bütün varlıktaki fiillerin Hakk'ın fiilleri olduğunu idrak etmesidir. Bu idrak, Hakk'ın kendi vasıtasıyla icraatta bulunduğunu bilmeyi içerir²·³. Bu mertebenin kemâli, fenâ-i ef'âldir; yani âfakta ve enfüste hiçbir şeyin faaliyeti olmadığını, tüm faaliyetlerin Hakk'a mahsus olduğunu kesin olarak bilmektir¹. Bu durum, "Lâ fâile illâllah" (Fail ancak Allah'tır) hakikatini idrak etmektir⁴. Hullet, Hak ile kul arasındaki muhabbet bağının en içli hâli olup, muhabbetten daha içli, mârifetten daha samimîdir. Hz. İbrâhîm'in bu makâma erişmesi, onun "Mertebe-i İbrahimiyyet" olarak adlandırılan dostluk elbisesini giymesinden ileri gelir⁵. Bu mertebe, afak ve enfusun ilk birleştiği yer olarak da tanımlanır; yani ilk tevhid makâmıdır⁴.
Kaynaklar
Cevap metnindeki ¹ ² ³ numaraları aşağıdaki kaynaklara karşılıktır — ilgili esere ve bölüme yönlendirir.
- 1Aşk ve İrfan Yolunda Bir Ömür (Alıntı)“Burası dostluk yani hullet mertebesidir. Hz. İbrâhim’in halîl olması bu yüzdendir. Kendinin ve bütün varlıktaki fiillerin Hakk’ın fiilleri olduğunu, dolayısıyla”Oku
- 2Her Şey Merkezinde mi? — Hikâye, s. 365“İşte bu yüzden burası dostluk, yani hullet mertebesidir. İbrâhim (a.s.) mın Halil olması bu yüzdendir. Kendinin ve bütün varlıktaki fiillerin Hakk ’ın fiilleri ”Oku
- 3A'yân-ı Sâbite, s. 492“İşte bu yüzden burası dostluk, yani hullet mertebesidir. İbrâhim (a.s.) mın Halil olması bu yüzdendir. Kendinin ve bütün varlıktaki fiillerin Hakk ’ın fiilleri ”Oku
- 4Sohbet Arası Sohbetler CD 18, s. 49“Bu birleşmenin ismine de Hullet diyorlar, dostluk diyorlar, işte İbrahim (as) ın “Halil” lakabı bu yüzdendir. Madde mertebesinde Esma-ı İlahiyeyi giyinmesi bakı”Oku
- 5Kelime-i Tevhîd, s. 130“Ya kendisindeki "hullet" (dostluk elbisesi) yani "Mertebe-i İbrahimiyyet" (İbrahim'e özgü dostluk mertebesi) ağırlığı yüzünden veya taşın yumuşaklığı yüzünden, ”Oku
Dayandığı eserler
İlgili sorular
Bu cevap, adı geçen eserlerden derlenmiş yapay zekâ destekli bir özettir; dinî hüküm veya fetva değildir. İlim için kaynaklara başvurarak doğrulamanız tavsiye edilir.