Hüvviyet hâli nasıl başlar, nasıl yerleşir?
Hüvviyet, Hakk'ın "O"luk vasfı, zâtının kendine âit mahremiyeti ve ilâhî kimliğidir¹. Bu hâlin başlaması, yani zuhuru, "Hüvviyet-i Mutlaka"nın belirli bir tarifi ve vasfı olmaması sebebiyle avam için zordur; ancak vahiy veya ilham yoluyla nutk eder²·³·⁴. Hüvviyet hâlinin yerleşmesi ise, sâlikin kendi hüviyetinin aslında Cenâb-ı Hakk'ın hüviyeti olduğunu idrak etmesiyle⁵ ve Kelime-i Tevhîd'in "hu"sundan kaynaklanan bir süreçle⁶ mümkün olur. Bu yerleşme, sâlikin kendi benliğini (inniyetini) Hakk'ın varlığından başka bir şey olmadığını idrak etmesiyle⁷ ve tüm kayıtlı hüviyetleri nefyederek hiçbir şeyin kalmadığı hâlin idrakini yaşamasıyla⁸ tahakkuk eder.
Detaylı cevap
Hüvviyet, tasavvufî terminolojide Hakk'ın kendi zât mertebesinin adıdır; ahadiyyet ile aynı kademede olan, zâtın kendine âit mahremiyetidir. "O" (hüve) zamirinin tasavvufî terim hâline getirilmiş şekli olup, İhlâs Sûresi'ndeki "kul hüvallâhu ehad" ifadesinde "hüve" zamiri hüvviyetin Kur'ân'daki temel ifadesidir. Hüvviyet hâlinin başlaması, yani zuhuru, "Hüvviyet-i Mutlaka"nın zuhur yerini tanımanın ve anlamanın avam için oldukça zor olmasından kaynaklanır; çünkü belirli bir tarifi ve vasfı yoktur. Bu zuhur, ancak "vâhyin yuha" (Necm 53/4) kendisine "vâhy" ile nutk etmesiyle gerçekleşir²·³·⁴. Bu, bir hâlin başlangıcı olan ânî bir vâridât, bir cezbe veya inkişâf gibi düşünülebilir.
Hüvviyet hâlinin yerleşmesi (rusûh) ise, sâlikin mânevî yolculuğunda derinleşmesiyle mümkündür. Bu yerleşme, sâlikin kendi hüviyetinin aslında Cenâb-ı Hakk'ın hüviyeti olduğunu idrak etmesiyle başlar⁵. Kelime-i Tevhîd'in "lâ ilâhe illâ allah" ifadesindeki "hu" harfi, Hüvviyet'in kaynağı olarak belirtilir ve bu "hu"dan Kelime-i Tevhîd'in ilk zuhura çıkmaya başladığı ifade edilir⁶·⁹. Sâlik, kendi inniyetinin (benliğinin) Hakk'ın varlığından başka bir şey olmadığını idrak ettiğinde Hakk'a ulaşmış olur; çünkü bu inniyette var olan Hakk'ın varlığından başka bir şey değildir⁷. Bu yerleşme süreci, kişinin "lâ" derken içindeki sevdiklerini, "ila" derken dışarıdaki sevdiklerini ve "he" dediğinde de bütün kayıtlı ve hayal mahsulü olan hüviyetleri nefyedip ortada hiçbir şeyin kalmamış olması hâlinin idrakini yaşamasıyla tamamlanır⁸. Bu, bir hâlin telvîn'den temkîn'e geçişi gibi, yani hâlin sâbitleşmesi ve yerleşmesi anlamına gelir. Hüvviyet-i Mutlaka'nın kaynağına dayanan bu idrak, Mirac'da meleklerin şehadetiyle oluşan "abdü'hü" ve "resulü'hü" kelimelerindeki "hu"ların da kaynağıdır¹⁰.
Kaynaklar
Cevap metnindeki ¹ ² ³ numaraları aşağıdaki kaynaklara karşılıktır — her biri kitabın tam sayfasına götürür.
- 1K1-51,Hüvviyet
- 2Vahiy ve Cebrâîl · s.120“Orada zuhurda olan “Hüvviyet-i Mutlaka” dır. “Hüvviyet-i Mutlaka” nın zuhur yerini tanıyıp anla-mak avam için oldukça zordur, çünkü belirli bir tarifi ve vas-fı”Oku
- 3Nûr Sûresi · s.84“Orada zuhurda olan “Hüvviyet-i Mutlaka” dır. “Hüvviyet-i Mutlaka” nın zuhur yerini tanıyıp anla-mak avam için oldukça zordur, çünkü belirli bir tarifi ve vas-fı”Oku
- 4Şûrâ Sûresi · s.118“Orada zuhurda olan “Hüvviyet-i Mutlaka” dır. “Hüvviyet-i Mutlaka” nın zuhur yerini tanıyıp anlamak avam için oldukça zordur, çünkü belirli bir tarifi ve vas-fı ”Oku
- 5Sohbet Arası Sohbetler (25) · s.109“Cenab-ı Hakk’ın hüvviyeti aslında bizim hüvviyetimizdir.”Oku
- 6Namaz Sûreleri (Cilt 2) · s.127“Hüvviyeti (Beytullah) “Beyt’ül Atik”in ve “mükevvenat” âlemlerinin kaynağı: İnniyeti ise (Hakîkati Muhammedi) Kûr’ân ve insânın kaynağı oldu. Bu iki kaynağın to”Oku
- 7Sohbet Arası Sohbetler CD 18 · s.58“İşte hüvviyet, bizimde hüviyetimiz var ya, orada kimlik numarası var kişilik numarası var, işte kaynağı orasıdır. Bir de bu kimliğimizin ifade ettiği inniyetimi”Oku
- 8Kelime-i Tevhîd · s.325“Bu kısımda kişi yukarıda belirtildiği idrak içinde olması ( ) “lâ” derken içindeki sevdiklerini ( ) “ila” derken dışarıda olan sevdiklerinin ve ( ”Oku
- 9Gökyüzü İnsanları Araştırması (Cilt 1) · s.246“Hüvviyeti (Beytullah) “Beyt’ül Atik”in ve “mükevvenat” alemlerinin kaynağı: İnniyeti ise (Hakikati Muhammedi) Kur’an ve insanın kaynağı oldu. Bu iki kaynağın to”Oku
- 10Kelime-i Tevhîd · s.239“Kaynağı “Hüvviyeti Mutlaka”ya dayanır. Mirac'da meleklerin şehadeti ile "şehadet" kelimesi oluştuğunda "abdü'hü" ve "resulü'hü" kelimelerindeki "hu"ların kaynağ”Oku
İlgili sorular
Bu cevap, adı geçen eserlerden derlenmiş yapay zekâ destekli bir özettir; dinî hüküm veya fetva değildir. İlim için kaynaklara başvurarak doğrulamanız tavsiye edilir.