Hüvviyet kaç kademede ele alınır?

Hüvviyet, tasavvuf mâverâsında Hakk'ın zâtının kendisine ait olduğu cihet, yani bütün taayyünlerin ötesinde, sırf "O" olarak kalanın adıdır. Bu kavram, Arapça'da "O" anlamına gelen "hüve" zamirinin tasavvufî bir terim haline getirilmiş şeklidir. İhlâs Sûresi'nin başlangıcındaki "kul hüvallâhu ehad" ifadesinde "hüve" kelimesi, Allah'tan önce gelerek O'nun zâtî hüviyetine işaret eder; yani "O" (hüve) en içteki zâta, "Allah" o zâtın bilinen ismine, "birdir" ise o ismin sıfatına işaret eder.

Kaynaklarda hüvviyetin doğrudan bir kademelendirilmesi açıkça yapılmamıştır. Ancak, "Hüvviyet-i Mutlaka" ifadesiyle mutlak ve tarif edilemez bir mertebeye işaret edilir¹·³·⁴·⁵. "Hüvviyet-i Mutlaka"nın zuhur yerini tanıyıp anlamanın avam için oldukça zor olduğu, çünkü belirli bir tarifi ve vasfı olmadığı belirtilir¹. Bu mutlak hüvviyet, bir bakıma "ism-i âzam" olarak da kabul edilir ve hakikatinin anlaşılması mümkün değildir⁵.

Diğer yandan, "Cenab-ı Hakk'ın hüvviyeti aslında bizim hüvviyetimizdir"² ve "bizim hüvviyetimiz Allah'ın hüvviyetinden"⁶ gibi ifadelerle, ilahî hüvviyetin insanî mertebede bir yansıması veya tecellisi olduğuna işaret edilir. Bu, "mülk olarak hüvviyetimiz var, kimliğimiz var, âlemimiz var" şeklinde açıklanır⁶. Kelime-i Tevhîd'in "hu"su, Hüvviyet'in ilk zuhuruna kaynaklık eder ve zahir âlemde "O" demektir⁷·⁸. Bu bağlamda, hüvviyetin mutlak ve idrak edilemez bir zât mertebesi ile, âlemlerde ve insanlarda tecelli eden bir veçhesi olduğu anlaşılmaktadır.