Hüvviyet kavramının sâlik için pratik yansıması nedir?

Hüvviyet, tasavvufta Hakk'ın kendi zâtı mertebesinin adıdır; ahadiyyet ile aynı kademede olan, zâtın kendine âid mahremiyetidir. Sâlik için hüvviyetin pratik yansıması, öncelikle kendi varlığının derinliklerinde bu ilâhî "O'luk"u keşfetme yolculuğudur. Cenâb-ı Hakk'ın hüvviyeti aslında bizim hüvviyetimizdir¹. Bu idrâk, sâlikin kendi "nüfus cüzdanı" gibi olan "hüviyet"inde, yani kendi özünde Cenâb-ı Hakk'ın inniyetini ve hüvviyetini belirginleştiğini görmesidir⁴.

Sâlikin bu idrâke ulaşması, seyr-i sülûkunda önemli bir aşamadır. Zira bu mertebede, sâlik nefsî arzularından ve aklî gururdan geçse bile, hayalin tatlı tuzağına düşebilir. Bu duruma "mütehayyile hevâsı" denir; kişi marifet ve keşf sandığı şeyleri kendi hayalinin yansıması olarak yaşar. Bu aşama, tasavvufî terbiyenin en tehlikeli noktasıdır, çünkü sâlik seyrinde hevâsına kulluk eder, Hakk'a değil de kendi ilah tasavvuruna yönelir². Hüvviyet-i Mutlaka'nın zuhurunu tanıyıp anlamak avam için oldukça zordur, çünkü belirli bir tarifi ve vasfı yoktur⁵·⁶·⁷. Ancak sâlik, Hakîkat-i Muhammediyye'den yansıyan ışıkla⁸ ve kendi içindeki "hu"ların kaynağının Hüvviyet-i Mutlaka'ya dayandığını idrâk ederek³ bu sırra yaklaşır. Bu idrâk, sâlikin Hak'ın Kahhar isminin yansıması olan gazap ve kavga ile Vedûd isminin yansıması olan muhabbet ve şefkatin kendi varlığında nasıl tecellî ettiğini anlamasına yardımcı olur⁹. Böylece sâlik, hakikat ilmini önce öğrenir, sonra da kendi nefsinde onun hükümlerini tatbik ederek pratik bir fayda elde eder¹⁰.