Hüvviyet kavramının sâlikteki işleyişi nedir?
Hüvviyet, tasavvufta Hakk'ın kendi zâtı mertebesinin adıdır ve "O" (hüve) zamirinin tasavvufî terim hâline getirilmiş şeklidir; bütün taayyünlerin ötesinde, sırf "O" olarak kalanın adıdır. Sâlik açısından hüvviyet, Cenâb-ı Hakk'ın hüvviyetinin aslında kendi hüvviyeti olduğunu idrak etme ve bu mutlak kimliğe ulaşma sürecidir¹·². Bu idrak, sâlikin kendi kayıtlı ve hayal mahsulü hüviyetlerini nefyederek mutlak "O"luğa yönelmesiyle gerçekleşir³.
Detaylı cevap
Hüvviyet, tasavvuf metafiziğinin sırrî bir terimi olup, Hakk'ın "O"luk vasfını, sıfatlardan ve isimlerden bağımsız sırf "O"luğu ifade eder. Sâlikin bu kavramla ilişkisi, kendi varlığının derinliklerinde ilahî "O"luğun tecellisini keşfetmesiyle başlar. Cenâb-ı Hakk'ın hüvviyeti, âlemlerin ana kaynağı olan ilahî kimliktir⁴·². Sâlik, bu mutlak hüvviyetin kendi hüvviyeti olduğunu idrak etme yolundadır¹.
Bu işleyiş, "Kelime-i Tevhid"in "lâ ilâhe illâllâh" ifadesindeki "hu" zamirinin sırrını anlamakla yakından ilişkilidir. "Kelime-i Tevhid"in ilk zuhura çıkmaya başlamasına hüvviyetin "hu"su kaynak olmuştur⁵. Sâlik, "lâ" derken içindeki sevdiklerini, "ilâ" derken dışarıdaki sevdiklerini ve "he" dediğinde ise bütün kayıtlı ve hayal mahsulü hüviyetleri nefyederek ortada hiçbir şeyin kalmamış olması hâlinin idrakini yaşar³. Bu, sâlikin kendi nefs cüzdanındaki "hüviyet"ini, yani bütün hâlini Cenâb-ı Hakk'ın inniyeti ve hüvviyeti ile belirginleşen ahadiyet mertebesindeki Zât-ı Sırf, Zât-ı Mutlak ile bir görmesidir⁶.
Hüvviyet-i Mutlaka'nın zuhur yerini tanıyıp anlamak avam için oldukça zordur, çünkü belirli bir tarifi ve vasfı yoktur⁷·⁸·⁹. Ancak sâlik, vahiy veya ilham ile bu hakikate nutk edebilir⁷. Bu mutlak hüvviyet, aynı zamanda "ism-i âzam" olarak da kabul edilir ve hakikatini anlamak mümkün değildir¹⁰. Sâlikin sülûkundaki işleyişi, kendi sınırlı benliğinden sıyrılarak bu mutlak "O"luğa vâsıl olma çabasıdır.
Kaynaklar
Cevap metnindeki ¹ ² ³ numaraları aşağıdaki kaynaklara karşılıktır — her biri kitabın tam sayfasına götürür.
- 1Sohbet Arası Sohbetler (25) · s.109“Cenab-ı Hakk’ın hüvviyeti aslında bizim hüvviyetimizdir.”Oku
- 2Kelime-i Tevhîd · s.21“Biri, hüvviyeti (O'nun mutlak kimliği), ki âlemlerin ana kaynağıdır. &10024; Biri, O'nun mutlak kimliği, ki âlemlerin ana kaynağıdır.”Oku
- 3Kelime-i Tevhîd · s.325“Bu kısımda kişi yukarıda belirtildiği idrak içinde olması ( ) “lâ” derken içindeki sevdiklerini ( ) “ila” derken dışarıda olan sevdiklerinin ve ( ”Oku
- 4Hüvviyet
- 5Namaz Sûreleri (Cilt 2) · s.127“Hüvviyeti (Beytullah) “Beyt’ül Atik”in ve “mükevvenat” âlemlerinin kaynağı: İnniyeti ise (Hakîkati Muhammedi) Kûr’ân ve insânın kaynağı oldu. Bu iki kaynağın to”Oku
- 6TB. Kelime-i Muhammediyye · s.15“İşte burada bir ışık beliriyor, inniyeti ve hüvviyeti olarak. Nasıl ki bizim nüfus cüzdanlarımız var nefis cüzdanlarımız var, buna bir de “hüviyet” diyorlar. İş”Oku
- 7Vahiy ve Cebrâîl · s.120“Orada zuhurda olan “Hüvviyet-i Mutlaka” dır. “Hüvviyet-i Mutlaka” nın zuhur yerini tanıyıp anla-mak avam için oldukça zordur, çünkü belirli bir tarifi ve vas-fı”Oku
- 8Nûr Sûresi · s.84“Orada zuhurda olan “Hüvviyet-i Mutlaka” dır. “Hüvviyet-i Mutlaka” nın zuhur yerini tanıyıp anla-mak avam için oldukça zordur, çünkü belirli bir tarifi ve vas-fı”Oku
- 9Şûrâ Sûresi · s.118“Orada zuhurda olan “Hüvviyet-i Mutlaka” dır. “Hüvviyet-i Mutlaka” nın zuhur yerini tanıyıp anlamak avam için oldukça zordur, çünkü belirli bir tarifi ve vas-fı ”Oku
- 10Kelime-i Tevhîd · s.187“Bu "hu", "Hüviyet-i Mutlaka/mutlak hüvviyet"tir. Bir bakıma "ism-i âzam/en büyük isim" de budur. Bunun hakikatini anlamak mümkün değildir. &10024; İşte bu ilk o”Oku
İlgili sorular
Bu cevap, adı geçen eserlerden derlenmiş yapay zekâ destekli bir özettir; dinî hüküm veya fetva değildir. İlim için kaynaklara başvurarak doğrulamanız tavsiye edilir.