İbrâhîmiyye Fassı'nın 'Hikmet-i Müheyyemiyye' adıyla anılmasının hikmeti nedir?

İbn Arabî'nin Fusûsu'l-Hikem adlı eserinde her peygamber bir hikmeti temsil eder ve İbrâhîmiyye Fassı'nın temsil ettiği hikmet "Hikmet-i Müheyyemiyye"dir³. Bu isimlendirme, lugatte "derinlik, içlilik, dostluğun en samimi hâli" anlamına gelen hullet kavramıyla yakından ilişkilidir. Hz. İbrâhim, Allah tarafından "halîl" (dost) edinildiği için "halîlullâh" lakabıyla anılır ve bu makam, Hak ile kul arasındaki en yakın muhabbet bağını ifade eder. "Hikmet-i Müheyyemiyye" ise bu dostluk makamında yaşanan heyemân hâllerini, yani hayranlık ve şaşkınlığı anlatır¹. İlâhî sübutî sıfatların öncelikle Hz. İbrâhim ile ortaya çıkması sebebiyle, "Hikmet-i Kuddûsiyye"den sonra "Hikmet-i Müheyyemiyye"nin zikredilmesi uygun görülmüştür¹·⁴. Bu durum, sâlikin Hak'a vasıl olabilmesi için İbrâhim mertebesinden geçmesinin zorunluluğunu gösterir; Kâbe-i Muazzama'da İbrâhim makamının bulunması da bu hakikatin bir göstergesidir². Hikmet, tasavvufta Hak'ın eşyayı yerli yerine koyma sıfatı ve sâlikin bu sıfata ayna olma mertebesidir; ilmin tahkik edilmiş hâli, bilmek değil bildiğini yerine koymaktır. Dolayısıyla, "Hikmet-i Müheyyemiyye" Hz. İbrâhim'in Hak ile olan derin dostluğunda ulaştığı, hayranlık ve şaşkınlıkla dolu, tahkik edilmiş bir idrak mertebesini ifade eder.