İdrîsiyet mertebesi ne anlama gelir?
İdrîsiyet mertebesi, tasavvufta sâlikin seyr-i sülûkunda ulaştığı, Hz. İdris (a.s.)'ın ruhanîyetini temsil eden bir makamdır. Bu mertebe, "tedrisat" yani okuma, öğrenme ve ilimle yükselme ile karakterize edilir¹. Sâlikin Hak'ka yakınlığının artmasıyla zâtî bağışların geldiği, ilmin kemâli ve makam yüceliği gibi dört kısım yücelikle ilişkilendirilen bir makamdır². İdrisiyet mertebesi, Ademiyet ve Şisiyet mertebelerinden sonra gelen, ilk miraç yükseltilerinin başladığı ve nefsin tabiatından kurtulmaya yönelik provaların yapıldığı bir aşamadır³. Bu mertebede sâlik, mi'racını idrak etme ve mi'racın tedrisi dersini yapma imkânı bulur⁴.
Detaylı cevap
İdrîsiyet mertebesi, tasavvufî sülûkta Hz. İdris (a.s.)'ın mânevî şahsiyetiyle özdeşleşen bir yükseliş makamıdır. Bu mertebe, sâlikin ilim ve tedrisat yoluyla Hak'ka yakınlaşmasını ifade eder¹. Hz. İdris (a.s.)'ın "Allah" ism-i câmiinin mazharı olması sebebiyle, bu mertebedeki sâlik de zâtî yücelik, sıfatî yücelik (ilmin kemâli), makam yüceliği (nübüvvet mertebesi gibi) ve mekân yüceliği gibi dört kısım yücelikten nasip alır².
Seyr-i sülûk mertebeleri içinde İdrîsiyet, Ademiyet ve Şisiyet mertebelerinden sonra gelir ve sâlikin mânevî tekâmülünde önemli bir basamağı temsil eder⁵·³. Bu mertebede, sâlikin "mi'rac"ı, yani mânevî yükselişi başlar ve nefsin dünyevî çekimlerinden kurtulma çabaları yoğunlaşır³. Muhyiddîn-i Arabî'ye göre, İdris (a.s.)'ın ruhanîyet makamı güneş feleğindedir ve İdrîsiyet mertebesine ulaşan sâlik, mi'racını idrak etme ve onun dersini yapma imkânı bulur⁴.
İdrîsiyet mertebesi, aynı zamanda Hz. İdris (a.s.)'ın on iki mesleğin ve sanatın mucidi olması, özellikle terziliğin piri olmasıyla da ilişkilendirilir¹·⁶. Bu durum, mânevî terbiye ve düzenlemenin, yani "örtünmeyi daha kullanışlı ve düzgün hale getirme"nin bir remzi olarak da anlaşılabilir¹. Sâlikin bu mertebede kıldığı namazın özelliği de diğer mertebelerden farklıdır⁷. İdrisiyet, İbrahimiyet ve Museviyet mertebelerine kadar ruhu yükselten bir "füze" olarak da tasvir edilir, ancak İseviyet mertebesine kadar gücü olduğu belirtilir⁸.
Kaynaklar
Cevap metnindeki ¹ ² ³ numaraları aşağıdaki kaynaklara karşılıktır — her biri kitabın tam sayfasına götürür.
- 1TB. Kelime-i İdrîsiyye & İbrâhîmiyye · s.134“Ne kadar yakiyn olursa Cenab-ı Hakkın Zatına, Cenab-ı Hakkın lütufları o kadar çok gelir. Zati bağışlar gelir, Demek ki İdris mertebesinde tedrisat var, işte bu”Oku
- 2Kelime-i İdrîsiyye · s.212“En yücesi "zâtî yücelik"tir; ondan sonra "sıfatî yücelik" gelir; ondan sonra "makam yüceliği" gelir; ondan sonra da "mekân yüceliği" gelir; ve Yüce Allah, toplu”Oku
- 3Sohbet Arası Sohbetler CD 13 (2003) · s.93“İşte burada Âdem rampasından yola çıkmaya başladığımız zaman bakın Şit, İdris, Nuh, Hud, bakın İdris tedrisat başlıyor bakın, İdris (as) da ilk miraç yükseltile”Oku
- 4Enbiyâ Sûresi · s.178“Yeryüzünde ilk mi’racı yapıp yükselen kişi İdrîs (a.s.) dır. Muhyiddîni Arabî hazretleri Füsûs-ül Hikem isimli eserinde bu mekânın güneş feleği olduğunu ve İdrî”Oku
- 5TB. Kelime-i Lûtiyye & Üzeyriyye · s.116“Zaten bu hep söyleniyor ya Ademiyet mertebesi başka, Şit mertebesi başka, İdrisiyet mertebesi başka, hep tekamülü gösteriyor, eğer bu tekamüller olmasaydı Âdem ”Oku
- 6TB. Fusûs — Ayniyyet/Gayriyyet · s.225“Ne kadar yakiyn olursa Cenab-ı Hakkın Zatına, Cenab-ı Hakkın lütufları o kadar çok gelir. Zati bağışlar gelir, Demek ki İdris mertebesinde tedrisat var, işte bu”Oku
- 7Sohbet Arası Sohbetler CD 12 (2002-2003) · s.147“Ne gelirse gelsin ayrı konu biz namazımızı kılacağız gelenleri de azaltmaya bakacağız. Tamam, bu, çalışmalar bu olacak. İşte namazın gerçek ifadelerini idrak et”Oku
- 8Sohbet Arası Sohbetler CD 20 · s.10“İdrisiyet, İbrahimiyet, Museviyet’e kadar bu ruh bizi çıkartıyor. Yani bu füze diyelim, İseviyet’e kadar bizi çıkartıyor, daha yukarıya gücü yok onun da. Peki o”Oku
İlgili sorular
Bu cevap, adı geçen eserlerden derlenmiş yapay zekâ destekli bir özettir; dinî hüküm veya fetva değildir. İlim için kaynaklara başvurarak doğrulamanız tavsiye edilir.