İlme'l-Yakîn'in önündeki başlıca engel nedir?

İlme'l-yakîn, yakînin üç temel kademesinden ilkidir ve hakikatin bilgi düzeyinde kavranmasını ifade eder. Bu seviyede sâlik, hakikati anlatıyla, kitapla ve mantıkla öğrenir; örneğin, cennetin varlığını okuyarak veya işiterek kabul eder. Ancak bu bilgi, henüz bizzat yaşanmış veya müşâhede edilmiş bir tecrübe değildir. Bu nedenle, ilme'l-yakîn'in tam anlamıyla derinleşmesinin önündeki temel engel, zihnin geçmiş ve gelecek ile meşgul olmasıdır.

Mesnevî-i Şerîf'te bu durum, "sedd-i piş" (öndeki engel) ve "sedd-i pes" (arkadaki engel) kavramlarıyla açıklanır. "Sedd-i piş" geleceğe ait engelleri, "sedd-i pes" ise geçmişe ait engelleri ifade eder¹. Bu engeller, sâlikin kalp gözünün tam olarak açılmasını ve gayb levhasını okuyabilmesini engeller. Geçmişin yükleri ve geleceğin kaygıları, şimdiki anın hakikatini idrâk etme yeteneğini sınırlar.

İlme'l-yakîn'den daha ileri kademelere, yani ayne'l-yakîn (görme seviyesi) ve hakke'l-yakîn (yaşama seviyesi) mertebelerine geçiş, bu engellerin kalkmasıyla mümkündür². Perde kalktığında, yani geçmiş ve gelecek engelleri ortadan kalktığında, kalp gözünün ziyadeliği (fazlalığı) hâsıl olur ve sâlik, hakikati daha derin bir düzeyde idrâk etmeye başlar¹. Bu, bilginin sadece akıl ve nakil yoluyla edinildiği "bilmel nakil" seviyesinden³ çıkarak, müşâhede ve yaşantı yoluyla elde edilen hakiki yakîne ulaşmanın önünü açar. Dolayısıyla, ilme'l-yakîn'in önündeki başlıca engel, zihnin zamanın kısıtlamalarına takılı kalması ve kalp gözünün tam açıklığa ulaşamamasıdır.