İnsân-ı Kâmil (Cilt 6) kitabına göre Nefs-i Levvâme ne anlam taşır?

Nefs-i Levvâme, yedi nefs mertebesi silsilesinde Nefs-i Emmâre'den sonra gelen ve Nefs-i Mülhime'den önce yer alan bir geçiş mertebesidir⁵·⁶. Bu mertebe, sâlikin kendi süflî yapısını ve günahlarını idrâk etmeye başladığı, ancak henüz tam bir sükûnete ermediği bir aşamadır. Kıyâme Sûresi'ndeki "lâ uksimu bi'n-nefsi'l-levvâme" (kınayan nefse yemin ederim) ayeti, bu nefsin Kur'ânî mesnedini oluşturur ve Allah Teâlâ'nın bu nefse verdiği değeri vurgular⁵·¹. Bu yemin, nefs-i levvâmenin insanın hayatındaki mühim yerini ve kıyametle birlikte anılmasının ehemmiyetini gösterir; zira kıyamet bütün âlemlerde oluşan bir hadise iken, nefs-i levvâme insanda tezahür eder ve insanın levvâme nefsinin kıyametinin kopması, bu mertebeden kurtulması anlamına gelir¹·⁷. Nefs-i levvâme, sâlikin günah sonrası iç sıkıntı ve pişmanlık duyması, ibâdetlerde kalbin titreyişi ve gözyaşı, mü'minlerle birlikte olmaktan haz alma ve gafletten ürkme gibi alâmetlerle kendini gösterir. Bu mertebede sâlikin yüzünü nefs-i mülhimeye çevirmesiyle, nefs-i levvâmenin ahlâkından kurtulur ve kendine ve Hakk'a doğru bir daire daha yaklaşır³·⁸·⁹·¹⁰·⁴. Mesnevî-i Şerîf Şerhi'nde nefs-i levvâme, nefs-i emmâreye göre daha hafif bir durum olan "sis"e benzetilir ve Hakk Teâlâ'nın lütfuyla can nûru bağışlanarak nefs-i mutmainne mertebesine ulaşılacağı belirtilir¹¹. Mürşid-i kâmil eliyle alınan nefs terbiyesi ve tevhid eğitimi, nefs-i emmâre ve nefs-i levvâmenin tesirlerini yavaş yavaş ortadan kaldırmaya başlar¹².