Îseviyet mertebesi ne anlama gelir?
Îseviyet mertebesi, tasavvufta Hz. Îsâ'nın rûhâniyetinin baskın olduğu, fenâfillâh hâlinin yaşandığı ve teşbih kaidesi üzerine kurulu mânevî bir makâmdır. Bu mertebe, nefs mertebelerinin aşılmasıyla ulaşılan ve sâlikin Hakk'a mi'râc yolculuğunda önemli bir durak olan Hazarât-ı Hamse'nin bir parçasıdır¹. Îseviyet, özellikle ruh mertebesiyle ilişkilendirilir ve Cebrail (a.s.)'ın Meryem'e ruh nefh etmesiyle Îsâ'nın meydana gelmesi gibi olaylarla sembolize edilir². Namazdaki secde hâli de Îseviyet mertebesine karşılık gelir ve fenâfillâhı ifade eder³·⁴.
Detaylı cevap
Îseviyet mertebesi, tasavvufî sülûkta Hz. Îsâ'nın rûhâniyetinin öne çıktığı bir makâmdır⁵. Bu mertebe, rûhiyyet, ölüleri diriltme remzî kabiliyeti (mânevî uyanış) ve tenzîhin saflığı gibi özellikler taşır⁵. Bazı sûfîler tarafından Muhammedî mertebeden önceki son basamak olarak tanımlanır⁵. Îseviyetin aslı teşbihtir; yani Hakk'ı yaratılmışlara benzetme yoluyla idrâk etme esasına dayanır⁶. Bu mertebede Cenâb-ı Hakk'ı sadece tenzih mertebesiyle değil, teşbih mertebesiyle de idrâk edip yaşamak esastır⁷.
Îseviyet mertebesi, fenâfillâh (Allah'ta fani olma) hâlinin yaşandığı bir makamdır⁸·⁹. Namazdaki secde hâli, bu fenâfillâh mertebesine karşılık gelir ve Îseviyet mertebesi olarak kabul edilir³·⁴. Bu mertebe, ruh mertebesiyle ve latiflikle ilişkilendirilir; Cebrail (a.s.)'ın Meryem'e ruh nefh etmesiyle Îsâ'nın meydana gelmesi, Îseviyet hakikatinin ruh mertebesinden nefh almasını sembolize eder²·⁸.
Îseviyet mertebesi, nefs mertebelerinin aşılmasıyla ulaşılan ve sâlikin "Hakk'a mi'râc" yolculuğunun ana bölümünü oluşturan Hazarât-ı Hamse'nin bir parçasıdır¹⁰. Bu mertebe, İbrahimiyet ve Museviyet mertebelerinden sonra gelir ve Muhammediyet mertebesinden önce yer alır; Muhammediyet mertebesi ise tüm bu mertebeleri cem eden en üst makamdır¹¹·⁴. Cemaatle namaz kılmanın kemalatı da Îseviyet mertebesine ulaşmakla ölçülür¹².
Kaynaklar
Cevap metnindeki ¹ ² ³ numaraları aşağıdaki kaynaklara karşılıktır — her biri kitabın tam sayfasına götürür.
- 1İseviyet Mertebesi, Hazarat-ı Hamse
- 2TB. Kelime-i Şîsiyye · s.126“Cebrail (a.s.) nasıl ruhu Meryem ismindeki o varlığa nefh etti ve orada İsa meydana geldi ise İseviyet hakikati meydana geldi ise, bu hadise ondan daha üstün bi”Oku
- 3Sohbet Arası Sohbetler CD 17 · s.117“Yani dışarıdaki İsevilerin değil. Muhammediliğin içinde seyri sülükte olan İseviyet mertebesinin ibadet yeri mescittir. Mescit ne demek kelime manasıyla secde y”Oku
- 4Sohbet Arası Sohbetler CD 1 (2000) · s.202“Namazda ayaktaki duruş, Kıyam İbrahimiyet mertebesidir. Rukuya eğildiğimiz zaman Museviyet mertebesidir, biz Musa ümmeti olmuş oluyoruz, o mertebeyi yaşıyoruz z”Oku
- 5İseviyet Mertebesi
- 6Sohbet Arası Sohbetler (25) · s.55“İseviyetin aslı teşbihtir. Bu ayeti kerime de İncilî olduğundan, (İncil mertebesinden olduğundan) tamamen İsevi ve teşbihattır. Bu ayette bize benzetmeyle bildi”Oku
- 7Sohbet Arası Sohbetlerden Seçmeler (31) · s.24“İşte bütün âlemde gerçekten kanaatimiz oluşmuşsa, hangi fiil gelirse gelsin zât mertebesinden, sıfât mertebesinden baktığımız zaman ayrı bir şey göremeyiz, her ”Oku
- 8Sohbet Arası Sohbetler (25) · s.58“Bu mucizevi haller mana-i iseviyeti güçlendirmek ehl-i küfrü de öfkelendirmek içindir bu mertebenin mahsülu fena fillah hakkta fani yok olmaktır.. ... Mertebi i”Oku
- 9Mübârek Geceler · s.101“Mi’rac bölümünde bir miktar belirtildiği gibi, bu geceye “İseviyet mertebesi” itibariyle baktığımız da, görülen şu olur: İseviyet “Teşbih” (benzetme) kaidesi üz”Oku
- 10Hazarat-ı Hamse
- 11TB. Kelime-i Îseviyye · s.120“Museviyet mertebesine gelindiğinde İseviyet mertebesinin hakikatinin bir yukarıda olmasını ifade ettiği belirtme babında İsa kelimesinin üstünlüğü vardır. ... A”Oku
- 12Sohbet Arası Sohbetler CD 8 (2002) · s.6““Ya Rasulullah 27 derece sevap dediniz ama bu derece neyi ifade etmektedir, bu gün biz derece dediğimiz zaman sıcaklık derecesi aklımıza geliyor, ama bakın onda”Oku
İlgili sorular
Bu cevap, adı geçen eserlerden derlenmiş yapay zekâ destekli bir özettir; dinî hüküm veya fetva değildir. İlim için kaynaklara başvurarak doğrulamanız tavsiye edilir.