İseviyet Mertebesi nedir?
İseviyet Mertebesi, tasavvufta Hz. Îsâ'nın rûhâniyetinin baskın olduğu, rûhiyyet, tenzîhin saflığı ve mânevî uyanışla karakterize edilen bir makâmdır¹. Bu mertebe, fenâfillâh hâlinin yaşandığı, Allah'ın kendinde kendini bildiği bir mahaldir². Ruh-ul Kuds ile ilgili olup, teşbih (benzetme) kaidesi üzerine kurulmuştur ve sâlikin Allah'ta fani olduğu bir hâli ifade eder³·⁴. Seyr-i sülûkta Muhammedî mertebeden önceki son basamak olarak kabul edilir ve secdenin hakikatiyle özdeşleştirilir¹·⁵.
Detaylı cevap
İseviyet Mertebesi, tasavvufî seyr-i sülûkta önemli bir durak olup, Hz. Îsâ'nın "Rûhullâh" unvanından kaynaklanan rûhânî bir makâmdır¹. Bu mertebe, Ruh-ul Kuds'ün faaliyette olduğu, sıfat mertebesine ait bir hâldir². Hz. Meryem'e Ruh-ul Kuds'ün nefh etmesiyle Hz. İsa'nın meydana gelmesi gibi, İseviyet hakikati de ruh mertebesinden nefh alarak zuhur eder⁶·⁷. Bu durum, teşbih (benzetme) kaidesi üzerine kurulmuş olup, sâlikin Allah'ta fani olduğu "fenâfillâh" hâlini temsil eder³·⁴.
İseviyet mertebesi, tenzîhin saflığı ve ölüleri diriltme remzî kabiliyetiyle (mânevî uyanış) öne çıkar¹. Bu mertebenin mahsûlü, Hakk'ta fani olmaktır ve "latiften gelip latif olarak kalmak" şeklinde ifade edilir; zira Ruh-ul Kuds ve Hz. Meryem'in latifliğiyle ilişkilendirilir⁴. Namazdaki secde hâli, İseviyet mertebesiyle özdeşleştirilir; çünkü secde, fenâfillâh mertebesidir⁵·⁸. Museviyet mertebesinin üstünde yer alan İseviyet, Muhammediyet mertebesi geldiğinde tüm mertebeleri cem eden bir bütünlüğün içinde asli yerini bulur⁹·¹⁰. Muhammediyet mertebesi, İseviyet mertebesinin şeriatı, tarikatı, hakikati ve marifetini de kapsar ve daha üstünde bir mertebe yoktur¹¹.
Kaynaklar
Cevap metnindeki ¹ ² ³ numaraları aşağıdaki kaynaklara karşılıktır — ilgili esere ve bölüme yönlendirir.
- 1İseviyet Mertebesi
- 2Kelime-i Îseviyye, s. 101“Ruh-ul Kuds ile ilgili olduğu sürece kişiler İseviyet mertebesinde, Ruh-ul Kuds, Ruh-ul Azam’da fani olduğundan, ne zaman ki o ruh-ul Kuds’ün üstünde Ruh-ul Aza”Oku
- 3Mübârek Geceler, s. 101“Mi’rac bölümünde bir miktar belirtildiği gibi, bu geceye “İseviyet mertebesi” itibariyle baktığımız da, görülen şu olur: İseviyet “Teşbih” (benzetme) kaidesi üz”Oku
- 4Sohbet Arası Sohbetler (25), s. 58“Bu mucizevi haller mana-i iseviyeti güçlendirmek ehl-i küfrü de öfkelendirmek içindir bu mertebenin mahsülu fena fillah hakkta fani yok olmaktır.. ... Mertebi i”Oku
- 5Sohbet Arası Sohbetler CD 17, s. 117“Yani dışarıdaki İsevilerin değil. Muhammediliğin içinde seyri sülükte olan İseviyet mertebesinin ibadet yeri mescittir. Mescit ne demek kelime manasıyla secde y”Oku
- 6Kelime-i Şîsiyye, Bölüm 126“Cebrail (a.s.) nasıl ruhu Meryem ismindeki o varlığa nefh etti ve orada İsa meydana geldi ise İseviyet hakikati meydana geldi ise, bu hadise ondan daha üstün bi”Oku
- 7Şûrâ Sûresi, s. 76“Cebrail (as) nasıl ruhu Meryem ismindeki o varlığa nefh etti ve orada İsa meydana geldi ise İseviyet hakikatı meydana geldi ise, bu hadise ondan daha üstün bir ”Oku
- 8Sohbet Arası Sohbetler CD 1 (2000), s. 202“Namazda ayaktaki duruş, Kıyam İbrahimiyet mertebesidir. Rukuya eğildiğimiz zaman Museviyet mertebesidir, biz Musa ümmeti olmuş oluyoruz, o mertebeyi yaşıyoruz z”Oku
- 9Kelime-i Îseviyye, s. 120“Museviyet mertebesine gelindiğinde İseviyet mertebesinin hakikatinin bir yukarıda olmasını ifade ettiği belirtme babında İsa kelimesinin üstünlüğü vardır. ... A”Oku
- 10Sohbet Arası Sohbetler CD 1 (2000), s. 10“Namazda ayaktaki duruş, Kıyam İbrahimiyet mertebesidir. Rukuya eğildiğimiz zaman Museviyet mertebesidir, biz Musa ümmeti olmuş oluyoruz, o mertebeyi yaşıyoruz z”Oku
- 11Sohbet Arası Sohbetler CD 18, s. 26“Kur’an gelmemişti, oradaki hakikat İseviyet mertebesinin hakikati ve marifeti o dört hakikat. Yani İseviyet mertebesinin şeriatı İseviyet mertebesinin Tarikatı,”Oku
Dayandığı eserler
İlgili sorular
Bu cevap, adı geçen eserlerden derlenmiş yapay zekâ destekli bir özettir; dinî hüküm veya fetva değildir. İlim için kaynaklara başvurarak doğrulamanız tavsiye edilir.