Îseviyye Fassı neyi anlatır?

Îseviyye Fassı, Fusûsu'l-Hikem'in önemli bölümlerinden biridir ve Hz. İsa'nın hakikatini tasavvufî bir bakış açısıyla inceler². Bu fassın temel konusu, Hristiyanların Hz. İsa hakkındaki inançlarının tasavvufî açıdan değerlendirilmesidir. Hristiyanlar, "Allah, o Meryem'in oğlu Mesîh'tir" (Mâide, 5/17) kavlini işittiklerinde, ulûhiyeti İsa'nın beşerî sûretine nisbet ettiklerini ve ulûhiyeti bu beşerî sûretin "aynı" kıldıklarını zannetmişlerdir¹. Oysa bu, bir yanılgıdır. Onlar, ilâhî hüviyeti İsa'nın zuhurunun başlangıcından itibaren beşerî sûretine hasretmişler ve hulûle kâil olmuşlardır ki bu da küfürdür¹.

Îseviyye Fassı, bu yanılgının nedenlerini ve hakikatini açıklar. İlâhî hüviyet, İsa'nın beşerî sûretinin hadd-i zâtîsinden değildir. Zira ilâhî hüviyet mevcut olduğu halde, İsa'nın beşerî sûreti mevcut değildi. Bu durum, beşerî sûretin ilâhî hüviyetin özünden olmadığını gösterir³. Aynı şekilde, İsa'nın beşerî sûreti mevcut olduktan hemen sonra ölüleri diriltme mucizesi gerçekleşmemiştir; bu mucize belirli bir zaman sonra vuku bulmuştur. Dolayısıyla ölüleri diriltme de İsa'nın beşerî sûretinin hadd-i zâtîsinden değildir³. Hristiyanlar, İsa'nın beşerî sûretine bakarak onu "Meryem'in oğlu olan bir beşer" olarak görmüşler, ancak ölüleri diriltme gibi ilâhî hasletlerden olan bir hâlin beşerden sâdır olmasını muhal saymışlardır⁴. Bu fass, Hakikat-i Meryem'in, Hakikat-i İseviyye'nin "rahmi" olduğunu da belirtir⁵.