İsrâ 1 ayeti sâlik için ne anlama gelir?

İsrâ Sûresi'nin ilk ayeti, tasavvufî sülûkun temelini oluşturan bir mi'rac deneyimini sembolize eder. Bu ayette geçen "kulunu yürüten" ifadesi, sâlikin kendi iradesiyle değil, Hakk'ın sevk ve idaresiyle bir yolculuğa çıktığını gösterir. Bu yolculuk, zahirî bir mekân değişikliğinden ziyade, bâtınî bir yükselişi ifade eder. Sâlik, bu yolculukta önce kendi izâfî varlığını Hakk'ın varlığında yok eder ki bu, fenâ hâlidir. Zümer Sûresi'nde² belirtildiği gibi, sâlikin önce secde etmesi, yani kendi varlığını yok etmesi, ardından kıyâma kalkması, yani fenâdan bekâya geçmesi bu manevî seyre işaret eder. Bu süreçte sâlik, kendi nefsiyle sürekli bir mücâhede içindedir³. Nefs-i mülhime mertebesinde ilhamın ilk kez açığa çıkmasıyla⁴, sâlik kendi dar aklının ötesinde bir kaynaktan beslenmeye başlar. Bu yolculukta karşılaşılan zorluklara karşı sabır göstermek esastır⁵. Sabır, sâlikin Hakk'tan gelen her şeye şikâyetsiz tahammül etmesidir. Sâlik, bu yolculukta Hakk'ın cemâl ve celâl tecellîlerini müşâhede eder ve benlikten arınır⁶. Kalbinde tutuşan aşk ateşi, onu hem hakikate karşı uyaran bir ikaz hem de vuslata taşıyan bir azık hükmündedir¹·⁷. Bu içsel mi'rac, sâlikin kendi Rabbi Hass'ını, yani içsel hakikat bağlantılarını inkâr etmemesiyle derin bir anlam kazanır⁸. Her an Hakk'tan gelen bir tecellî, sâlik için bir can hükmündedir⁹.