İsrâ 1 ayetinin irfânî yorumu nedir?

İrfânî tefsir, Kur'ân ayetlerinin içsel mertebesine yönelir ve zahirî anlamın ötesindeki hakikatleri keşfetmeyi amaçlar¹. İsrâ Sûresi 1. ayetinin irfânî yorumu da bu çerçevede ele alınır. Bu yorumda esas olan, insanın nefs terbiyesi, kalp arınması ve hakikate yönelmesidir¹. Hz. Peygamber'in Mîrâc'ı, irfânî bakış açısıyla, sadece bir mekân değişikliği değil, aynı zamanda ruhsal bir yükseliş ve ilahî hakikatlere vâsıl olma halidir. Bu yükseliş, tasavvufun zirve mertebesi olan Kâb-ı Kavseyn ile ilişkilendirilir. Kâb-ı Kavseyn, Hz. Peygamber'in Mîrâc'ta Hakk'a en yakın olduğu mertebedir ve "iki yay arası kadar veya daha yakın oldu" (Necm 9) ayetiyle ifade edilir. İrfan ehli, bu ayeti kendi sülûklarında bir ideal olarak görür; Hakk'a olan muhtaçlıklarını idrak ederek (samediyyet) ve O'nun birliğini (ahadiyyet) tahkik ederek bu yakınlığa erişmeyi hedeflerler. Ayetlerin birçok mertebeden anlaşılabileceği gibi², İsrâ 1 de şeriat mertebesindeki zahirî yorumunun ötesinde, tarikat, hakikat ve marifet mertebelerinde farklı derinliklerde idrak edilir. Bu irfânî yorum, kalpteki tecelliler üzerinden hikmeti kavramanın yolunu açar ve Allah'ın kelamının kalpte dirilmesini sağlar¹. Kâmil insanın lisanından nakledilen "innâ lillâhi" (Biz Allah içiniz) ifadesi, bu hale ulaşmış irfan ehlinin kendilerini ifade eden kimlikleridir ve onlar "bir olan bizler"dir³. Bu yorum, kişiyi Allah emirlerine itaat etmeye hararetli kılar ve Allah'ın lütuf ve keremine karşı umutlu, çevik ve hayalı yapar⁴.