İsrâ 85 ayeti hangi Fass ile bağlanır ve neden?

Verilen kaynaklarda İsrâ Sûresi 85. ayetinin ("Ruh hakkında sana sorarlar. De ki: Ruh Rabbimin emrindendir. Size ilimden pek az şey verilmiştir") Fusûsu'l-Hikem'deki belirli bir Fass ile doğrudan ilişkilendirildiği açıkça belirtilmemiştir. Ancak, bu ayetin taşıdığı anlam, Fusûsu'l-Hikem'in genel irfânî çerçevesi ve özellikle bazı Fass'larda işlenen konularla derin bir bağlantı kurar.

Öncelikle, ayette ruhun "Rabbimin emrinden" olduğu vurgusu, ruhun ilâhî ve gaybî mahiyetine işaret eder. Bu durum, insanın Hakk'a olan yakınlığına rağmen¹ bazı hakikatleri idrâkteki sınırlılığını gösterir. İnsana "ilimden pek az şey verilmiş" olması, mârifetullah yolunda sâlikin kendi acziyetini idrâk etmesinin önemini ortaya koyar.

Bu bağlamda, Âdemiyye Fassı'nda ele alınan "allemehu'l-esmâ" (Bakara 31) bahsi, ruhun ilâhî emirden oluşu ve insanın esmâ ilmine vâkıf olmasının, Hakk'ın insana bahşettiği sınırlı bir ilimle mümkün olduğunu düşündürebilir. Esmâ'ül Hüsnâ'nın Hakk'ın zâtının bilinme yolları ve tecellî mertebeleri olduğu göz önüne alındığında, ruhun ilâhî emirden olması, bu esmânın bir tecellîsi olarak da yorumlanabilir.

Ayrıca, İsmail Fassı'nda işlenen "mârifet-i Rabbâniyye" ve "Rabb-ı hâs" kavramları (İsmail Fassı), ruhun Rabb'in emrinden oluşunun, her kulun kendi özel Rabbi ile olan ilişkisi ve bu ilişkinin getirdiği mârifet mertebesiyle de bağlantılıdır. Ruhun mahiyetinin tam olarak bilinememesi, Hakk'ın sınırsız ilmine ve kudretine delâlet ederken, insana verilen "az ilim" ile dahi Hakk'a vuslatın mümkün olduğu irfânî hakikatini pekiştirir (Vuslat).