İsrâ 85 ayetinin Terzibaba'ya göre amelî yansıması nedir?
Terzibaba'ya göre İsrâ Sûresi 85. ayetinin amelî yansıması, her kişinin kendi hâlinin şâkili olan yol üzerinde amel etmesi ve bu amelin onun sabit hakikatlerinin bir yatkınlığı olmasıdır. Bu durum, kişinin amellerinin Hak'tan kurgulanıp kul tarafından tatbik edilmesiyle salih amel hâlini alırken, nefsin kurgusu ve nefsi emmârenin tatbikiyle ameli gayri salih hâle dönüşebileceğini gösterir. Dolayısıyla, amel kişinin iç dünyasının bir aynası olup, Hak'tan gelen ilhamla yapılan ameller kemâlâta yol açar ve kişinin Rabbini tanımasına vesile olur.
Detaylı cevap
İsrâ Sûresi 85. ayetinde geçen "Her bir kimse kendi hâlinin şâkili olan tarîk üzerinde amel eder" ifadesi, Terzibaba'nın irfan ehli nezdindeki amel tanımıyla yakından ilişkilidir¹. Bu tanıma göre, salih amel, kurgusu Hak'tan olan ve tatbiki kuldan gerçekleşen amellerdir². Kişinin sabit hakikatlerinin bir yatkınlığı olarak ortaya çıkan bu ameller, başkaları için hoş gelsin veya gelmesin, mutlaka yapılır¹.
Bunun zıddı olan ameli gayri salih ise, kurgusu nefse ait olan ve nefsi emmâre tarafından tatbik edilen amellerdir². Nefsi emmârelerin Hakk'ı perdelemesiyle dünya hayatında kendilerine verilen süreleri ameli gayri salih olarak nefisleri istikametinde "mudil" yönünde kullanmışlardır³.
Amel, kişinin iç dünyasının bir aynasıdır; "amelden kişi görünür, kişiden ameli göründüğü için 'Aynalık' oluşur"⁴. Hakikat vechesinden bakıldığında, ağır gelen amel kişinin kendisini ve Rabbini tanımasıdır⁴. Vahdetteki kesreti şehâdet âleminde yaşamanın ilk temel öğesi, nefsi akla bağlayarak yaşamaktır. Ancak yedi nefs mertebesi salih amel ile sırat-ı müstakîm üzere yaşandığında kemâlâtın zuhuru olur⁵. Bu bağlamda, iman edip salih amel işleyenler için Me'vâ cennetleri vaat edilmiştir⁶.
Kaynaklar
Cevap metnindeki ¹ ² ³ numaraları aşağıdaki kaynaklara karşılıktır — her biri kitabın tam sayfasına götürür.
- 1Mesnevî-i Şerîf Şerhi - Cilt 3 · s.3643“Bu mübarek beyitte "Her bir kimse kendi hâlinin şâkili olan tarîk üzerinde amel eder" (İsrâ, 17/84) ayet-i kerimesine işaret buyrulur. Ve o amel onun sabit haki”Oku
- 2Secde Sûresi · s.128““ Ameli Salih Kurgusu haktan, tatbiki kuldan olan amellerdir ” İz-Terzibaba. Bu tanımda irfan ehli nezdinde olan bir tanımdır. Tersi olan durumda kurgusu Nefse ”Oku
- 3Fâtır Sûresi · s.90“---------------- Ayet-i kerime rububiyet mertebesi âyetlerindendir. ----------------- “Rabbena” ifadesi 34. Âyette de geçmişti. Orada bu âyet cennetlikler hakkı”Oku
- 4Kur'ân-ı Kerîm'de Nefs Âyetleri · s.102“Ayeti okuduğumuzda “acep ne ola ki? Ameller hafif kaldı” sorusunu akla getirir. Her mertebeden cevabı farklıdır. Şeriat, tarikat, hakikat ve marifet mertebeleri”Oku
- 5Bir Hikâye, Birçok Yorum · s.53“DİL….. 25.09.2009 Efendim, Yukarıda anlatılan misâlin bizdeki yansıması, şöyle ki ; Vahdetteki kesreti şehâdet âleminde yaşamanın ilk temel öğesi Nefsi akla bağ”Oku
- 6Secde Sûresi · s.125“(32/19) İman edip salih amel işleyenlere gelince, onlar için, yapmakta olduklarına karşılık bir konaklama yeri olarak Me’vâ cennetleri vardır. Elmalılı Hamdi Ya”Oku
İlgili sorular
Bu cevap, adı geçen eserlerden derlenmiş yapay zekâ destekli bir özettir; dinî hüküm veya fetva değildir. İlim için kaynaklara başvurarak doğrulamanız tavsiye edilir.