Kâb-ı Kavseyn hangi aşamalardan geçer?

Kâb-ı Kavseyn, tasavvufta zirve bir mertebe olarak, farklı aşamalar ve sembolizmlerle açıklanır. İlk olarak, bu mertebe Hz. Peygamber'in mi'râcında ulaştığı kurb-ı ilâhî mertebesidir¹. "İki yay" ifadesi, klasik tasavvufî yorumda vücud-ı vâcib (Hak'ın zorunlu vücudu) ve vücud-ı mümkin (yaratılmış vücud) olarak açıklanır; Hz. Peygamber bu iki yay arasında bir kavşak noktasıdır. Bu, Hak ile yaratılmış arasındaki tam ortayı temsil eder. "Ev ednâ" (veya daha yakın) ifadesi ise, bu yakınlığın tarif edilemez olduğunu, hatta "iki yay arası"nın bile yetersiz kaldığını, Hak ile Hz. Peygamber arasında mesafenin olmadığını vurgular.

Sâlikler için Kâb-ı Kavseyn, bir ideal olarak, Ahadiyyet mertebesi ile ilişkilendirilen bir hiçlik dairesidir²·³. Bu mertebe, Kur'an-ı Kerim'in zâhir ve bâtın yönlerini ifade eden bir "0" dairesi olarak da belirtilir⁷. Kâb-ı Kavseyn'e ulaşma süreci, insanın kendi iç âleminde bu hakikati idrak etmesiyle de açıklanır. Örneğin, insanın yüzündeki iki kaş "kavseyn"i, kaşların arası ise "kâb"ı temsil eder; bu alanda bulunan iki göz ayrı ayrı gördükleri halde tek bir görüşe sahiptirler⁵·⁶. Bu durum, rabıta sırasında şeyhin alnına bakılarak feyz alınmasıyla da ilişkilendirilir⁶.

Kâb-ı Kavseyn, aynı zamanda "tutma" (kabza) anlamıyla da açıklanır; zahiri ve batını birlikte tutmak, yani ikisinin hakkını vererek tutmak bu mertebeye ulaşmanın bir yoludur⁸. Bu, Hakk'ın âlemin suretinin batını, âlemin suretinin ise O'nun zahiri olduğu anlayışıyla bütünleşir⁸. İki kavisten biri ilm-i İlâhî, diğeri ise ilm-i hakikat-i Muhammedî olarak ifade edilir ve bunların hepsi Hz. Ahadiyyet'te birleşir⁹·¹⁰. Sâlik, aşk ile zâhirden bâtına urûç ederek bu daireyi tamamlayabilir¹¹.