Kerâmet kelimesinin tasavvuftaki anlamı nedir?

Kerâmet, velîlerin Hak ile olan manevî yakınlıklarının bir tezahürüdür ve mu'cizenin velâyet karşılığıdır; mu'cize peygamberler için iken, kerâmet velîler içindir. Kerâmetin iki temel türü vardır: Kerâmet-i hissiyye (kevni kerâmet) ve kerâmet-i ma'neviyye (kerâmet-i ilmiyye). Kerâmet-i hissiyye, duyularla algılanabilen, belli bir zaman içinde olup biten ve geçip giden olağanüstü olaylardır; örneğin kabir hâllerini görme (keşf-i kabûr) veya bir anda uzak bir yere gitme (tayy-ı mekân) gibi². Ancak tasavvufta bu tür kerâmetlere pek itibar edilmez, zira sâliki kibre düşürebilir ve maddi oluşumları içerir². Ayrıca, bu tür kerâmetler berzah mertebesiyle irtibatlıdır ve avamın daha çok ilgi duyduğu olaylardır³.

Kerâmet-i ma'neviyye ise, ilâhî ledünnî bilgi yönünden oluşan, ahlâkî ve manevî kerâmetlerdir. İstikâmet üzere kalmak, sabra muvaffak olmak ve niyetin Hak ile birlikte olması gibi hâlleri kapsar. Söylenen sözler, sohbetler, yazılan yazılar ve kitaplar bu kerâmet türünün içeriğine girer ve daimi olarak kalan asıl önemli kerâmet budur². Tasavvuf büyükleri, kerâmet-i ma'neviyyenin kerâmet-i hissiyyeden daha üstün olduğunu belirtirler, çünkü manevî kerâmet istikâmetin garantisidir. Gerçek irfâniyetin sûrî ve zâhirî kerâmetlerle değil, kişinin kendi hakîkatini ve eşyanın hakîkatini idrâk etmesiyle, yani gerçek ma'nâda kendine ulaşma kerâmetiyle mümkün olduğu vurgulanır⁴. Allah'ı bilmek, her türlü keşf ve kerâmetten daha yücedir; harikulade hâller velînin vazifelerinden değildir³. Kerâmetin mu'cizeden farkı, mu'cizenin peygamberlik iddiası taşıması ve muârazaya çağrı olması, kerâmetin ise iddiâsız olması ve sâhibinin mahremiyetinde zuhûr etmesidir. İstidrâc ise, görünüşte kerâmete benzese de, Allah'ın inkârcı veya fâsık bir kimseye azaba çekmek için verdiği yanıltıcı olağanüstü hâllerdir ve özünde kerâmetin tam zıttıdır (İstidrâc).