Kurban kavramının zuhûr ettiği mahaller nelerdir?
Kurban kavramı, tasavvufta sâlikin Hakk'a yaklaşmasının bir simgesi olup, zuhûr ettiği mahaller itibarıyla farklı mertebelerde tezahür eder. Bu zuhûr mahallerinin başında, Kurban Bayramı'nda kesilen hayvan kurbanı ile temsil edilen zâhirî ve fıkhî mertebe gelir ki bu, kişinin malından veya canından bir şeyi Hakk'a feda etme iradesinin bir göstergesidir¹. Daha derin bir zuhûr mahalli ise sâlikin kendi nefsini Hakk'a kurban etmesi, yani vücud iddiasından vazgeçmesi ve fenâ fillâh hâlini yaşamasıdır. Bu, Hz. İbrâhîm ve Hz. İsmâîl kıssasında sembolize edilen, rızâ ile teslimiyetin ve celâl tecellisinin yaşandığı bir makamdır². Kurbanın zuhûr mahalli, aynı zamanda kişinin mânevî seyirde nefsini kurban etmesi gereken bir makam olarak da belirir³.
Detaylı cevap
Kurban kavramının zuhûr ettiği mahaller, tasavvufî sülûkun farklı aşamalarında ve Hakk'ın tecellîlerinin çeşitli veçhelerinde kendini gösterir. İlk olarak, zâhirî kurban mahalli, Kurban Bayramı gibi fıkhî ibadetlerde hayvan kesimiyle tezahür eder. Bu mertebede, kurban edilen hayvanın kendisi değil, kişinin Hakk'a olan takvâsı ve feda etme iradesi önem taşır. Bu, kişinin cebinden çıkan paranın kurban olarak kabul edildiği bir anlayışı da içerir¹.
İkinci bir zuhûr mahalli, ahlâkî kurbandır. Burada sâlik, Hakk için kıymetli bir şeyini, örneğin malını, vaktini veya makamını feda eder. Bu, cömertliğin ve Hakk yolunda fedakârlığın bir göstergesidir.
Üçüncü ve daha derin bir zuhûr mahalli ise vücudî kurbandır. Bu, sâlikin kendi nefsini Hakk'a kurban etmesi, yani benlik iddiasından vazgeçerek fenâ fillâh hâline ulaşmasıdır. Hz. İbrâhîm'in oğlu İsmâîl'i kurban etme rüyası, bu vücudî kurbanın klasik metnidir ve baba ile oğulun rızâ ile teslimiyetini anlatır. Bu mertebede, Ramazan Bayramı'nda cemâl tecellisi zuhur ederken, Kurban Bayramı'nda celâl tecellisi zuhur eder³. Kurban Bayramı, aynı zamanda "Ariflik Bayramı" olarak da anılır ve kişinin mânevî seyirde nefsini kurban etmesi gereken bir makamı işaret eder⁴·³. Bu, kişinin kendi kendine uygulayamayacağı, mânevî bir rehberlik gerektiren bir süreçtir³.
Kurbanın zuhûr mahalli, aynı zamanda Hakk'ın zâtının o mahalde zuhur etmesiyle de ilişkilidir; bu halleri ancak irfan ehli kâmiller idrak edebilir⁵. Her ne kadar meşhur olan söze göre kurban Hz. İsmâîl olsa da, muhakkiklerin ve mükâşiflerin katında keşfen Hz. İshâk olduğu da belirtilmiştir⁶. Bu da kurban kavramının farklı idrak ve keşif mertebelerinde farklı zuhûr mahallerine sahip olduğunu gösterir.
Kaynaklar
Cevap metnindeki ¹ ² ³ numaraları aşağıdaki kaynaklara karşılıktır — ilgili esere ve bölüme yönlendirir.
- 1İlyâs-Lokmân-Hârûn Fasılları, Bölüm 160“Bakın Allah Teala her şeyin üzerine ihsanı yazdı, peki neden sadece öldürülecek olanların misalini veriyor da başka diğerlerinin misalini vermiyor, diğerlerine ”Oku
- 2K1-13, Aşk ve İrfân Yolunda, s. 274
- 3Aşk ve İrfan Yolunda Bir Ömür (Alıntı)“Ramazan Bayramı’nda cemâl tecellisi zuhur ediyorken, Kurban Bayramı’nda ise celâl tecellisi zuhur eder. 559 Kurban Bayramı, Zilhicce ayının onuncu günü başlayıp”Oku
- 4Sohbet Arası Sohbetler CD 13 (2003), s. 92“Ramazan bayramı derslerin bitirildiği bayramdır, Kurban Bayramı ise Ariflik Bayramıdır. Bakın Ramazan bayramından tatılan şekerler var, kurban bayramında kellel”Oku
- 5Fussilet Sûresi, s. 80“İşte bu irfan ehli mahaller lillâhi “Allah içindir,” yani Zât-ı zülcelâlin, o mahallerde Zât-î zuhurunun olmasıdır, gene bu yüzden o mahaller Hakk’ın zâtının zu”Oku
- 6Mesnevî Cilt 13 · Beyit 4902 (s. 316)““Eğerki kurbân ederse de, kendi İbrâhimimizden biz İsmâil gibi baş çevirmeyiz.” Müteaddid mahallerde de izâh olunduğu hâlde, zebihin İsmâil (a.s.) oldugu, kavl-”Oku
Dayandığı eserler
İlgili sorular
Bu cevap, adı geçen eserlerden derlenmiş yapay zekâ destekli bir özettir; dinî hüküm veya fetva değildir. İlim için kaynaklara başvurarak doğrulamanız tavsiye edilir.