Kurbiyet hangi aşamalardan geçer?

Kurbiyet, tasavvufta sâlikin Hakk'a manevî yakınlık mertebesidir³·⁴. Bu yakınlık, belirli aşamalardan geçerek kemâle erer. İlk aşama ilimdir (ilm-el yakîn). Bu aşamada sâlik, kurbiyet kavramını akıl yoluyla, okuyarak veya dinleyerek öğrenir. Kurbiyetin tanımını, sınırlarını ve kaynağını idrak eder¹. Örneğin, "kullarım sana benden sorduklarında, ben yakınım" (Bakara 186) ayetinin kurbiyetin asıl mesnedi olduğunu bilir³. Ancak bu aşamada henüz bir tatma veya yaşama söz konusu değildir.

İkinci aşama hâldir. Bu, kalbin kurbiyeti geçici olarak tatmasıdır. Sâlik, bir zikir meclisinde, murâkabede veya mürşid huzurunda kurbiyetin bir parıltısını yaşar. Bu hâl, tıpkı bir şimşek gibi gelip geçicidir; henüz sâbit bir makam değildir¹. Bu aşamada sâlik, kurbiyetin ne olduğunu teorik bilginin ötesinde bir nebze hisseder.

Üçüncü aşama makamdır (ayn-el yakîn). Hâlin sâbitleşmesiyle makam elde edilir. Sâlik, kurbiyet hâlini sürekli kılacak bir seviyeye ulaşır. Bu, Hakk'a yakınlığın artık geçici bir duygu olmaktan çıkıp, sâlikin şahsiyetinin bir parçası hâline gelmesidir¹. Bu makamda, sâlikin kalbi dünyevi meşguliyetler içinde dahi Hakk'tan ayrılmaz ve ibadetlerden zevk almaya başlar³.

Dördüncü ve son aşama ise tahakkuktur (hakk-el yakîn). Bu aşamada sâlik, kurbiyetin kendisi olur; yani kurbiyet, onun varlığının ayrılmaz bir parçası hâline gelir¹. Bu, "secde et ve yaklaş" (Alak 96/19) emrinin neticesinde kurbiyetin ortaya çıkması ve makam-ı kurbiyete ulaşılmasıdır². Bu mertebede sâlik, kendi varlığının ne olduğunu şuur yollu idrak eder ve tamamen yaşama yolundadır⁵. Bu aşamalar, sâlikin nefs-i emmâre ve nefs-i levvâmeyi aşarak rehavete kapılmadan çalışmalarını sürdürmesiyle ilerler⁶·⁷.