Kurbiyet nasıl gerçekleşir?

Kurbiyetin gerçekleşmesi, sâlikin manevî bir yolculukla Hakk'a yaklaşmasıyla mümkündür. Bu yolculuk, öncelikle kurb-i ferâiz ile başlar; sâlikin farz ibadetleri eksiksiz ve kâmil bir şekilde yerine getirmesiyle Hak'ka yakınlık kazanılır. Bu mertebe, "sahv" ehlinin yakınlığı olarak tanımlanır ve istikâmet ile edebin halk içinde Hak'la birlikte yaşanmasını ifade eder. Farzların edasının ardından, sâlikin kurb-i nevâfil yoluyla yakınlığı derinleşir. Nâfile ibadetlerin çoğaltılmasıyla Hak, kulunun gören gözü, işiten kulağı ve tutan eli olur; bu durum fenâ fillâh hâline yakın bir mertebedir.

Kurbiyetin temelinde ibadet ve takvâda sebat etmek yatar¹. Bu sebat, sâlikin kalbinin Hak'tan ayrılmamasını sağlar; öyle ki sâlik dünya işleriyle meşgulken bile kalbi Hak'la birlikte olur. Kur'an'da geçen "secde et ve yaklaş" (Alak 96/19) emri, kurbiyetin gerçekleşmesinde secdenin merkezi rolünü vurgular. Secde, beşerî kudretin aslı olan sıfatî hakikatlere inkılap etme yolunu açar⁵. Bu süreçte sâlik, benlik tortularından arınır ve kemâle erer⁴. Kurbiyet, yakîn ilmi değildir; yakîn teklik manasına gelirken, kurbiyet yakınlık manasındadır⁶. Kurbiyet ehli olan mukarrabîn, dünyada yaşadıkları müddetçe Hakk'a olan iştiyakları sayesinde ölüm anında vuslatla sükûnete ererler⁷. Bu yakınlık, gönülden ve içten gelen bir taleple⁸ ve kendi varlığının ne olduğunu idrak etme yolunda ilerlemeyle⁹ elde edilir.