Kutub hâline ulaşmak için hangi nefs mertebesi aşılmalıdır?

Verilen kaynaklarda kutb hâline ulaşmak için doğrudan aşılması gereken spesifik bir nefs mertebesi açıkça ifade edilmemiştir. Ancak tasavvufî sülûk ve nefs mertebeleri arasındaki genel ilişki göz önüne alındığında, kutbiyetin nefs mertebelerinin tamamlanmasıyla elde edilen yüksek bir manevî makam olduğu anlaşılmaktadır. Nefs mertebeleri, sâlikin "emmâre nefs"ten başlayarak yukarıya doğru ilerlemesiyle bireysel beşerî nefsini terbiye ederek enfüsî olarak kendini tanıma ve bulma hâlleridir¹. Bu mertebeler, Emmâre, Levvâme, Mülhime, Mutmainne, Râdıye, Mardiyye ve Sâfiye/Kâmile olarak sıralanır. Her nefs mertebesinde nefsin tesviye edildiği ve bir üst mertebeyi kabul edebilecek hâle geldiği belirtilir¹.

Kutb ise tasavvufta zamanın manevî mihveri olan velîye verilen isimdir ve ricâlü'l-gayb hiyerarşisinin en üst basamağında yer alır. Kutb'un cem'-i camî' makamına sahip olduğu, yani bütün esmâî mertebeleri câmi olduğu ve Hakîkat-i Muhammediyye'nin yansıması olduğu ifade edilir. Bu makam, "hakk-el yakıyn" hâli ile "zât mertebesi" imânını, diğer bir ifadeyle "ikan yakıyn" hâlini gerektirir². Fenâfillah mertebesi de sıfât mertebesi olarak tanımlanır ve bu hâle ulaşmak, zikir ile nefs-i emmâre gruzu gazlarının izale edilmesiyle mümkündür³. İseviyet mertebesi olan Ruh-ul Kuds tecellisiyle beşeriyetin öldürülmesi (fenâfillah) olmadan Hakk ile bâki olunamayacağı, dolayısıyla diğer mertebelerden Hakk'a ulaşmanın mümkün olmadığı belirtilir⁴. Bu bağlamda, kutbiyet gibi yüce bir makama ulaşmak için nefs mertebelerinin tamamlanması ve zât mertebesine erişilmesi gerektiği, ancak hangi nefs mertebesinin doğrudan kutbiyetin ön şartı olduğu kaynaklarda açıkça belirtilmemiştir.