Lâhût kavramı hangi durumlarda bozulur veya gizlenir?

Lâhût, tasavvufta vücud mertebelerinin en üstü olup, Hak'ın kendi zâtının mertebesidir. Eşyanın şekillerine sirayet eden hayatın bu miktarına "lâhût" denilir; çünkü ruh, Rahmanî nefestir ve hayat, ruhun zâtî sıfatıdır. Bu sebeple hayat, ilâhî sıfatlardan bir sıfattır ve sıfatlar Zât'ın tekil hakikatidir¹. İnsân-ı kâmilin kalbi lâhûttur ve lâhût bütün mertebeleri kuşattığı gibi, insân-ı kâmilin kalbi de böyle bir kuşatmaya sahiptir². Lâhût, "bî-keyfiyet ve bî-renk olan zâttan ibârettir ki, buna 'Hû' ile işâret ederler"³.

Lâhût mertebesinin kendisi bozulmaz veya gizlenmez; ancak sâlikin bu mertebeye yönelik idrâk ve tecrübesi, tasavvufî hâllerin bozulmasına veya gizlenmesine neden olan üç temel durumla karşılaşabilir:

1. Niyet Bozulması: Sâlikin niyetine riyâ, sum'a veya ucb gibi âfetler karışırsa, amelleri ve hâlleri bozulur. "Ameller niyetlere göredir" hadîsi (Buhârî, Bed'ü'l-vahy 1) bu durumu açıkça ortaya koyar. Bu tür niyet bozuklukları, sâlikin lâhûtî hakikatle olan saf irtibatını zedeler.
2. Şer'î Edebin Terki: Bir hâl ne kadar yüksek görünse de, şer'î ölçülere uygun olmadıkça istidrâc olarak kabul edilir. Şer'a muvâfık olmayan keşifler, hayâlden ibarettir. Lâhûtî idrâklerin de şer'î edep ve sünnet ölçülerine uygun olması gerekir; aksi takdirde bu idrâkler Hak'tan değil, nefisten veya cinden kaynaklanan yanılsamalara dönüşebilir.
3. Gaflet ve Ülfet: Gaflet, sâlikin Hak'tan, kendi hakikatinden veya ânın ilâhî tecellîsinden uzaklaşması, kalbin mâsivâ ile dolması hâlidir. Bu durum, lâhûtî idrâklerin gizlenmesine yol açar. Özellikle sâlikin hâlin sahibinden gâfil olup hâle âşık olması, hâlin gizlenmesine neden olur. İnsan varlığında ruhanî hükümler üstün geldiği zaman nefsanî sıfatlar gizlenir; ancak gaflet hâli, nefsanî sıfatların tekrar öne çıkmasına ve ruhanî idrâklerin perdelenmesine sebep olabilir⁴. Beşerî nefsinden kurtulan kişi lâhût âlemine varabilir⁵; ancak gaflet, bu kurtuluşu engelleyerek lâhûtî idrâkleri örter.