Lâhût ve Ceberût'u karıştırmak ne tür bir hatâya yol açar?
Lâhût ve Ceberût mertebelerini karıştırmak, tasavvufî idrâkte önemli bir hataya yol açar; zira bu iki mertebe, Hakikat'in farklı tecellîlerini ve varlık mertebelerini temsil eder. Lâhût, Cenâb-ı Hakk'ın kendi zâtının mertebesi olup, tenezülün başlangıç noktası ve urûcun zirvesidir; idrâk edilemez ve sâdece nefyle bilinir. Ceberût ise lâhûttan sonra gelen, akl-ı evvel ve rûh-ı a'zam mertebesidir; Hak ile yaratılmış arasındaki ilk köprüdür. Bu ayrımı yapmamak, Hak'ın zâtını (Lâhût) yaratılmış olan akl-ı evvel (Ceberût) ile eş tutma yanılgısına düşürerek, tenzîh-i mutlak ilkesini zedeler ve Hakikat'in mertebeli işleyişini yanlış anlamaya sebep olur.
Detaylı cevap
Lâhût, tasavvufta vücud mertebelerinin en üstü, Hak'ın kendi zâtının mertebesidir. Beş mertebeli sıralamada (lâhût-ceberût-melekût-misâl-nâsût) tenezülün başlangıç noktası ve urûcun zirvesidir. Lâhût, "ilâhî mertebe, ulûhiyyet âlemi" anlamına gelir ve ne idrâk edilebilir ne de sınırlandırılabilir; sâdece nefyle bilinir. Bu mertebe, Hadîd Sûresi'ndeki "evvel-âhir-zâhir-bâtın" ayetinin kuşatıcı vechesini gösterir ve Hârûniyye Fassı'nın tenzîh-i mutlak bahsinin menşeidir. Lâhût'un üç katmanı vardır: hiçbir nispet kabul etmeyen mutlak gayb olan Zât-ı sırf / a'maiyyet, Hak'ın kendi zâtına ilk taayyünü olan Ahadiyyet ve esmâ ile sıfatların tafsîl bulduğu Vâhidiyyet.
Ceberût ise "azamet, kudret, cebri kuvvet" demektir ve tasavvuf vücud bahsinde akl-ı evvel ve rûh-ı a'zam mertebesidir. Beş mertebeli sıralamada lâhûttan sonra, melekûttan önce gelir. Hz. Peygamber'in "Allah'ın yarattığı ilk şey akıldır" hadîsi, ceberûtun asıl mesnedidir. Bu mertebede soyut akıllar (kerubiyyîn), hakîkat-i muhammediyye ve kalemu'l-azîm bulunur. Ceberût, vücud-ı vâcib (Hak) ile vücud-ı mümkin (yaratılmış) arasındaki ilk köprüdür.
Bu iki mertebeyi karıştırmak, Hak'ın zâtını (Lâhût) yaratılmış olan akl-ı evvel (Ceberût) ile aynı seviyede görme yanılgısına düşürür. Bu durum, tenzîh-i mutlak ilkesine aykırıdır; zira Lâhût, mutlak gayb ve idrâk edilemezken, Ceberût yaratılmış ilk akıl ve bir tecellî mertebesidir. Bu karışıklık, tasavvufî sülûkta Hakikat'in mertebeli işleyişini ve tecellîlerini doğru anlamayı engeller, dolayısıyla mârifetullah yolunda sapmalara yol açabilir.
Kaynaklar
Bu cevap kütüphanedeki 10 eserden derlendi — her biri kitabın tam sayfasına götürür.
- 1Nisâ Sûresi · s.2“Mushaftaki sırası (4), indiriliş sırası (94), (9+4=13) tür. (13) bellidir (4) ise bilindiği gibi şeriat, tarikat, hakikat, marifet mertebelerini ifade etmektedi”Oku
- 2Kasas Sûresi · s.10“(elif) Ahadiyet mertebesini, (lâm) Lâhut mertebesini, (mim) Makam-ı Muhammediyi temsil ediyor. Aynca bir bakıma bu âlemlerin koordinat noktalarınıda belirtmekte”Oku
- 3Mesnevî-i Şerîf Şerhi - Cilt 4 · s.1618“0 Onların hüdhüdü, takdis için yüz Belkıs'ın yolunu açar! Bu müridler arasında, Süleyman (a.s.)ın Yemen melikesi Belkıs'a risâletle gönderdiği hüdhüd kuşu gibi,”Oku
- 4Mesnevî-i Şerîf Şerhi - Cilt 4 · s.1618“0 Onların hüdhüdü, takdis için yüz Belkıs'ın yolunu açar! Bu müridân arasında, Süleyman (a.s.)ın Yemen melikesi Belkıs'a risâletle gönderdiği hüdhüd kuşu gibi, ”Oku
- 5Mesnevî-i Şerîf Şerhi - Cilt 4 · s.1618“0 Onların hüdhüdü, takdis için yüz Belkıs'ın yolunu açar! Bu müridler arasında, Süleyman (a.s.)ın Yemen melikesi Belkıs'a risâletle gönderdiği hüdhüd kuşu gibi,”Oku
- 6Risâle-i Gavsiyye · s.31“Ve daha dedi ki; − Yâ Gavs-ı Â’zâm, ne mutlu sana mahlûkatıma raûf olabilirsen ve ne mutlu sana onların hatâlarını bağışlarsan. Raûf, yükseltici mânâsınadır. He”Oku
- 7Kelime-i Tevhîd · s.375“Ne yazık ki, bu çok büyük hakikatın farkında olmayan bazı kimseler ( ) “hu” ismini zikretmeye ve bu yoldan hüvviyyetlerine ulaşmayı muradeden kimselere, olaya”Oku
- 8Altı Peygamber (Cilt 3) · s.38““Hakîm” isminin sahibi olan Allah (c.c.) kuluna bir şeyi açmayı murat ettiği zaman bu ismin hakimiyyet-i altında ve kontrolunda o kuluna hikmetiyle birlikte gön”Oku
- 9En'âm Sûresi · s.114““Hakîm” isminin sahibi olan Allah (c.c.) kuluna bir şeyi açmayı murat ettiği zaman bu ismin hakimiyyet-i altında ve kontrolunda o kuluna hikmetiyle birlikte gön”Oku
- 10Tevbe Sûresi · s.225“Gayemiz en kısa yoldan ve en gerçekçi olarak talipleri HAK’ka ulaştırmaya yardımcı olmaktır. Hatalarımız var ise hoş görüle. Hak’ka giden yollar muhakkak ’ki pe”Oku
- 11Zuhruf Sûresi · s.98“Önden hayal kuvvetleri, arkadan vehim kuvvetleri, sağdan aklı cüzün programını karıştırmak suretiyle ve soldan nefsi cüze iğva verme suretiyle yoldan çıkarır. A”Oku
- 12Tüm Şiirlerim · s.172“RİSÂLET TECELLİLERİ “Rabb’ımı Rabb’ımla buldum Rahmân’ı Rahmân ile buldum Allâh’ımı bendeki ilâh-Allah ile buldum.” 30/07/2013 Devrân bugün başka bir devrân Mîm”Oku
İlgili sorular
Bu cevap, adı geçen eserlerden derlenmiş yapay zekâ destekli bir özettir; dinî hüküm veya fetva değildir. İlim için kaynaklara başvurarak doğrulamanız tavsiye edilir.