Levlâke hangi aşamalardan geçer?
"Levlâke" ifadesi, "sen olmasaydın, sen olmasaydın âlemleri yaratmazdım" anlamına gelen kudsî bir hadîsten alıntıdır ve tasavvufta Hakîkat-i Muhammediyye doktrininin temelini oluşturur. Bu ifade, Hz. Muhammed'in (s.a.v.) kâinatın halk gâyesi ve Hak'ın bilinme mahalli olarak merkeziyetini vurgular. Hadîs ricâli tarafından zayıf kabul edilse de, tasavvuf büyükleri mâ'nâsının sahîhliğini Kur'ân'daki "mâ erselnâke illâ rahmeten li'l-âlemîn" (Enbiyâ 107) ve "kâbe kavseyni ev ednâ" (Necm 8-9) ayetleriyle delillendirir. "Levlâke" sırrı, Cenâb-ı Hakk'ın Hz. Muhammed'e hitabıdır ve onun varlığının âlemlerin halk sebebi olduğunu ifade eder¹·²·³·⁴·⁵·⁶·⁷·⁸·⁹.
Detaylı cevap
"Levlâke" ifadesi, tasavvufî anlayışta Hakîkat-i Muhammediyye doktrininin temelini oluşturan bir kudsî hadîs alıntısıdır. Bu hadîsin tam metni "levlâke levlâke lemâ halaktü'l-eflâk" olup, "sen olmasaydın, sen olmasaydın âlemleri yaratmazdım" mânâsına gelir²·⁵·⁶·⁷·⁸.
Bu ifade, Hz. Muhammed'in (s.a.v.) varlığının kâinatın halkının temel sebebi olduğunu vurgular. Tasavvufî yaklaşıma göre, Cenâb-ı Hakk, "gizli bir hazineydim, bilinmeyi sevdim, bilinmek için halkı yarattım" (küntü kenzen mahfîyyen) kudsî hadîsindeki muradını, en kâmil insan olan Hz. Muhammed'de tahakkuk ettirmiştir. Bu bağlamda, Hak gizli iken bilinmek istemiş, bu bilinme mahalli olarak insân-ı kâmili (Hz. Muhammed'i) halk etmiş ve onun aracılığıyla kâinatı var etmiştir. Yani Hz. Muhammed'in hakîkati, kâinattan önce gelmektedir; bu da Hakîkat-i Muhammediyye'nin asıl mesnedidir.
"Levlâke" hitabı, Zât-ı Ahadiyye tarafından gönlünde/kucağında zuhura getirdiği "Mim"i Muhammediyye'ye yapılmıştır ve bütün âlemlerin halkı bu "Mim"i Muhammedî'nin ve "Hamd" hakikatinin oluşumuyla, yani Hakîkat-i Muhammediyye tabiriyle ifade edilmiştir⁶·⁷. Bu sır, Allah'ın (c.c.) habibine verdiği bir haktır ve beşer cinsinden hiçbir insana nasip olmamıştır⁹. "Levlâke" sırrı, tasavvufta Muhammediyye Fassı'nın "ferdiyyet" bahsinde ele alınır. Cenâb-ı Hakk'ın bu hitabı, Hz. Muhammed'in (s.a.v.) ilahî tecellinin bir aynası olduğunu ve onun varlığının âlemler için bir rahmet olduğunu gösterir¹⁰.
Kaynaklar
Cevap metnindeki ¹ ² ³ numaraları aşağıdaki kaynaklara karşılıktır — her biri kitabın tam sayfasına götürür.
- 1Hacc Divanı · s.21“Levlake levlâk sırrıdır bu,”Oku
- 2Necdet Divanı · s.86“Levlake levlak lema halektül eflak,”Oku
- 3Divan 3 · s.60““Levlâke levlâk” dedi Hakk, bu hitâba çok iyi bak,”Oku
- 4Tüm Şiirlerim · s.145““Levlâke levlâk” dedi Hakk, bu hitâba çok iyi bak,”Oku
- 5Terzi Baba (Cilt 1) · s.249“Levlâke Levlâk lema halektul eflâk, Hayran bize ins ü melek ve eflâk, Haktan gayrı yoktur asla inhimak, Biz Uşşâkileriz Nûr-u Hüdayız. Hû, Hû, Hû, Allah Hay, Ha”Oku
- 6Altı Peygamber (Cilt 6) — Hz. Muhammed (s.a.v.) · s.12““Levlâke levlâk lemâ halâktül eflâk” yani “eğer sen olmasaydın, olmasaydın, bu âlemleri halk etmezdim.” Diyen Zât-ı Ahadiyye işte bu hitabını (13)’ ten (13)’ e ”Oku
- 7Muhammed Sûresi · s.7““Levlâke levlâk lemâ halâktül eflâk” yani “eğer sen olmasaydın, olmasaydın, bu âlemleri halk etmezdim.” Diyen Zât-ı Ahadiyye işte bu hitabını (13)’ ten (13)’ e ”Oku
- 8Sohbet Arası Sohbetler (25) · s.10“Cenab-ı Hakk da, sen olmasaydın “levlake”, sen olmasaydın eğer levlake levlak, iki defa anlayalım diye tekraren, sen olmasaydın bu felekleri halk etmezdim dediğ”Oku
- 9Enfâl Sûresi · s.188“Bu Allah (cc.)’nin habibine verdiği bir haktır; beşer cinsinden hiçbir insana nasip olmamıştır; çünkü “levlake levlak” (eğer sen olmasaydın, olmasaydın) sancağı”Oku
- 10Tüm Şiirlerim · s.181“27.04.2018 Levlâke levlâk dedi Mevlâ, Bu muhabbet ne güzel çok âlâ, Demeyesin sonradan vaveylâ, Bu günden bunu anlamaya bak. 01.05.2018 Hakkın habibi ilâh-i tec”Oku
İlgili sorular
Bu cevap, adı geçen eserlerden derlenmiş yapay zekâ destekli bir özettir; dinî hüküm veya fetva değildir. İlim için kaynaklara başvurarak doğrulamanız tavsiye edilir.