Levlâke kavramı hangi Fass ile ilişkilendirilir?
Levlâke kavramı, tasavvufta Hakîkat-i Muhammediyye doktrininin temel ifadesi olup, Fusûsu'l-Hikem'deki Muhammediyye Fassı'nın "ferdiyyet" bahsi ile ilişkilendirilir. Bu ifade, "sen olmasaydın, sen olmasaydın âlemleri halk etmezdim" anlamına gelen kudsî bir hadîsten alınmıştır¹·²·³. Tasavvuf büyükleri bu hadîsin mânâsının sahihliğini Kur'ân'dan, özellikle Enbiyâ 107'deki "mâ erselnâke illâ rahmeten li'l-âlemîn" (seni âlemlere rahmet olarak gönderdik) ayetiyle temellendirirler. Levlâke, kâinatın halk gayesinin Hz. Muhammed'in hakikatinde zuhur ettiğini, yani Hak'ın bilinme mahallinin insân-ı kâmil olan Hz. Muhammed olduğunu vurgular.
Detaylı cevap
Levlâke, "levlâke levlâke lemâ halaktü'l-eflâk" şeklinde tam metni olan bir kudsî hadîstir ve "eğer sen olmasaydın, olmasaydın, bu âlemleri halk etmezdim" mânâsına gelir²·³·⁴. Bu ifade, Cenâb-ı Hakk'ın hitabını, gönlünde/kucağında zuhura getirdiği "Mim"i Muhammediyye'ye yaptığını ve bütün âlemlerin bu "Mim"i Muhammedî'nin ve "Hamd" hakikatinin oluşumu olan Hakîkat-i Muhammediyye tabiriyle ifade edildiğini belirtir²·³. Tasavvufta bu kavram, Hakîkat-i Muhammediyye doktrininin temelini oluşturur ve kâinatın Hz. Muhammed için halk edildiği fikrini taşır. Bu durum, Hz. Muhammed'in "asıl tek varlık" olduğu anlamına gelmez; aksine, kâinatın halk gayesi olan Hak'ın bilinmesinin, en kâmil insân-ı kâmil olan Hz. Muhammed'de tahakkuk etmesidir. "Küntü kenzen mahfîyyen, fa-ahbabtu en u'rafe, fa-halaktü'l-halka li-u'rafe" (gizli bir hazineydim, bilinmeyi sevdim, bilinmek için halkı halk ettim) kudsî hadîsi ile Levlâke birleştirildiğinde, Hak'ın gizli olduğu, bilinmek istediği ve bu bilinme mahallinin insân-ı kâmil (Hz. Muhammed) olduğu, sonra onun aracılığıyla kâinatın halk edildiği doktrini tamamlanır. Dolayısıyla, Hz. Muhammed'in hakikati kâinattan öncedir ve bu, Hakîkat-i Muhammediyye'nin asıl mesnedidir. Bu derin mâna, Fusûsu'l-Hikem'de Muhammediyye Fassı'nın "ferdiyyet" bahsinde ele alınır ve Levlâke'nin bu fass ile doğrudan ilişkili olduğunu gösterir.
Kaynaklar
Cevap metnindeki ¹ ² ³ numaraları aşağıdaki kaynaklara karşılıktır — her biri kitabın tam sayfasına götürür.
- 1Hacc Divanı · s.21“Levlake levlâk sırrıdır bu,”Oku
- 2Altı Peygamber (Cilt 6) — Hz. Muhammed (s.a.v.) · s.12““Levlâke levlâk lemâ halâktül eflâk” yani “eğer sen olmasaydın, olmasaydın, bu âlemleri halk etmezdim.” Diyen Zât-ı Ahadiyye işte bu hitabını (13)’ ten (13)’ e ”Oku
- 3Muhammed Sûresi · s.7““Levlâke levlâk lemâ halâktül eflâk” yani “eğer sen olmasaydın, olmasaydın, bu âlemleri halk etmezdim.” Diyen Zât-ı Ahadiyye işte bu hitabını (13)’ ten (13)’ e ”Oku
- 4Kelime-i Tevhîd · s.56“Hadis-i Kudsi, “Levlake levlak lema halaktül eflak” mealen, “Eğer sen olmasaydın, olmasaydın âlemleri yaratmazdım.” Hadis-i şerif, “Evvelü ma halakallahul kalem”Oku
İlgili sorular
Bu cevap, adı geçen eserlerden derlenmiş yapay zekâ destekli bir özettir; dinî hüküm veya fetva değildir. İlim için kaynaklara başvurarak doğrulamanız tavsiye edilir.