Lokmâniyye Fassı'nda peygamber Hz. Lokmân'ın hangi sahnesi merkezîdir?

Lokmâniyye Fassı'nda Hz. Lokman'ın oğluna verdiği nasihatler merkezî bir yer tutar. Bu nasihatler arasında "Yavrum! Namazı kıl, iyiliği anlat, kötülüğü engelle. Başına gelenlere göğüs ger! Bunlar, kuşkusuz, yapılması gereken işlerdendir" (Lokman, 31/17) gibi öğütler bulunur². Bu sözler, Hz. Lokman'ın hikmetini ve o dönemdeki kemâl anlayışını yansıtır. Ancak tasavvufî açıdan önemli bir nokta, Hz. Lokman'ın Muhammed ümmetinden olmaması sebebiyle Muhammedî zevke sahip olmamasıdır¹.

Peygamberler (a.s.), peygamberlik mertebelerinin korunması için Muhammedî makama vâkıf olmaktan men edilmişlerdir. Bu durum, onların kendi peygamberliklerinin hükmü devam ettiği sürece, Muhammedî hakikatin kuşatıcı kemâlâtına doğrudan erişimlerinin sınırlandırıldığı anlamına gelir¹. Zira "bütün peygamberlerin kemâlâtı, Muhammedî hakikat mertebesinden iner" ve "Muhammedî hakikati ile bütün taayyünleri ve kemâlâtı kuşatmıştır"³. Bu nedenle, Allah, Hz. Lokman'ın sözünü, onun dediği ve kastettiği gibi, anlam üzerine nakletmiş ve ona Muhammedî zevkten bir ekleme yapmamıştır. Eğer ekleseydi, "خَبِيــرًللّٰــه ُ لَطِيفًــن َكَ" (Yüce Allah şimdi ve varlık olarak Latîf ve Habîr'dir) derdi, ancak dememiştir¹. Bu durum, her peygamberin kendi mertebesi ve zamanına göre kemâlinin Allah tarafından bilindiğini ve ona göre tecelli ettiğini gösterir. Ancak bu âlemden göç ettikten sonra, peygamberlik hükmü kalmayacağından, ahiret berzahlarında Muhammedî makama vâkıf olmaktan men edilmezler¹.