Mârifet kavramı neye işaret eder?

Mârifet, tasavvufî sülûkun en üst makamı olan vâsıllık makâmıdır ve sülûkun amaçladığı son noktayı teşkil eder. Klasik tasavvuf sülûku, sırasıyla şerîat, tarîkat, hakîkat ve mârifet olmak üzere dört mertebeden oluşur. Şerîat dış kuralların öğrenilmesi, tarîkat sülûka girilmesi, hakîkat Hakk'ın doğrudan müşâhedesi iken, mârifet Hakk'ın bilfiil tanınması ve vâsıllığın kemâlidir. Mârifet, öğrenilen bilgi olan ilimden farklı olarak, yaşanan bilgi, hâl ve müşâhede ile elde edilir; âlim bilirken, ârif şâhid olur. Bu durum, mârifetin hakk'el-yakîn ile aynı kademede olduğunu gösterir; sâlik mârifet ehli olduğunda artık sadece bilmekle kalmaz, bilfiil yaşar. Mârifet ehli, Hakk'tan gafil olmaktan, hayal ve vehimden uzak durarak nefsin kötülüklerinden men eder¹.

Mârifetin üç temel türü vardır: Mârifet-i nefs (kendi nefsini tanıma), Mârifet-i Hak (Hakk'ı esmâ, sıfât ve zâtıyla tanıma) ve Mârifet-i âlem (kâinatın Hak ile irtibatını görme). Bu üçü bir araya geldiğinde mârifet-i tâm oluşur. İbn Arabî, vuslatı mârifet olarak tanımlar ve kişinin mârifetinin derecesine göre Hakk'a ulaşmasının da o mertebeden olacağını belirtir². Mârifet, kişinin idrâk ve şuurunun gelişmesiyle Cenâb-ı Hakk'ı bilme ve tanıma seviyesini ifade eder². Ârifin mârifetinin muhtaçlara verilmesiyle ilim ve mârifetinin artacağına işaret edilir⁴. Mârifette kemâl sahibi olan kişi, gördüğü şeyin tekil hakikatini değil, ancak Allah'ı görür⁵. Bu, Rahmânî nefesin tabiî suretlerin tekil hakikati olduğunu müşâhede etmesiyle gerçekleşir⁵. Mârifet, nefs-i emmâre ve nefs-i levvâme gibi mertebelerden geçilerek elde edilen bir idrâk ve şuur açılımıdır³.