Meryem 56-57 ayetini İdrîsiyye Fassı bağlamında nasıl anlamalıyız?

Meryem Sûresi'nin 56. ayeti, Hz. İdris'i "sıddık bir peygamber" olarak tanıtırken, 57. ayet ise "onu yüce bir yere yükselttik" (Meryem 19/56-57) buyurur. Bu ayetler, tasavvufî tefsirlerde, özellikle İdrîsiyye Fassı'nda, Hz. İdris'in manevî mertebesinin ve Hak katındaki konumunun yüksekliğini açıklamak için kullanılır. "Yüce bir mekâna yükseltilme" ifadesi, sadece fiziksel bir yükselişi değil, aynı zamanda ruhanî bir terakkiyi ve makamın ulviyetini işaret eder¹.

İdrîsiyye Fassı'nda bu mekân yüceliği, felekler âleminin en yüksek mekânı olan Güneş feleği ile özdeşleştirilir. Hz. İdris'in ruhanî makamının bu felekte olduğu ve bu feleğin altında yedi felek, üstünde de yedi felek bulunduğu belirtilir¹. Bu tasvir, sâlikin sülûkunda kat edebileceği mertebelerin ve ulaşabileceği manevî ufukların genişliğini sembolize eder. Hz. İdris'in bu yüksek makamı, aynı zamanda Hakikat-i İlahî ilmi deryasında seyrin ve mârifet-i Rabbâniyye'nin bir tezahürüdür. Nitekim, Zuhruf Sûresi'ndeki İseviyet mertebesi ayetleri bağlamında, Museviyet-Tarikat mertebesinin nefsi emmare Fir'avunu ile Hadi ve Mudill arasındaki mücadelenin, nefsi emmare Fir'avununun Hakikat-i İlahî ilmi deryasında boğulmasına kadar anlatıldığı ifade edilir². Bu durum, Hz. İdris'in makamının, nefsin arındırılması ve ilahî hakikatlere vuslat ile ilişkili olduğunu gösterir. Hz. İdris'in "sıddık" vasfı ise, onun Hak'ka olan tam teslimiyetini ve rızasını, İsmail Fassı'nda bahsedilen "teslim-rıza ekseni" ile ilişkilendirir.