Mîrâc kavramının sâlikteki işleyişi nedir?

Sâlikin mîrâcı, tasavvufî sülûkun önemli bir aşamasıdır ve Hz. Peygamber'in mîrâcının manevî bir yansıması olarak kabul edilir³. Bu manevî yükseliş, "namaz mü'minin mîrâcıdır" hadisiyle de desteklenir⁴. Sâlikin mîrâcı, nefsin saflaşmasıyla mümkün olur; zira namaz ancak bu saflaşma ile mü'minin mîrâcı hâline gelir⁵. Bu yolculukta sâlikin öncelikle ehil bir mürşide tabi olması gerekir; aksi takdirde nefsin tuzaklarına düşerek helâke sürüklenebilir⁶. Mîrâc, cismanî bir yükselişten ziyade, anne karnındaki ceninin doğup olgunlaşarak akıl mertebesine ulaşması gibi manevî bir terakkiyi ifade eder⁷. Her sâlikin kendi neşesinin kabiliyet ve istidadına göre bir mîrâcı vardır ve bu mîrâc, kalbin yedi tavrı keşfolunduğunda tamamlanır. Bu tavırlar şeriat (mavi nur), tarikat (sarı nur) ve ruh makamı/marifet yurdu (kırmızı nur) gibi mertebeleri içerir². Sâlik, bu yolculukta beşeriyetinden sıyrılarak Rububiyet hakikatini idrak ettiğinde, "Dur, Rabb'ın namaz kılıyor" hitabına mazhar olabilir³·⁸. Bu hitap, sâlikin Rububiyet mertebesinde Hakk'ın isim ve hakikatlerinin zuhurunu idrak etmesi anlamına gelir⁸. "Çıkar ben'i aradan, görünsün sana yaradan" sözünde ifade edildiği gibi, beşeriyetin ortadan kalkmasıyla Rububiyetin kalması, sâlikin mîrâcının nihai gayelerindendir⁹.