İçeriğe atla

Mîzân kavramının zuhûr ettiği mahaller nelerdir?

Kavram MekanizmasıOrta düzey1 görüntülenme9 kaynak
Kısa cevap

Mîzân kavramı, tasavvufta farklı mertebelerde zuhûr eden bir hakikattir. Bu zuhûr mahallerinin başında kıyamet günü amellerin tartılacağı zâhirî terazi gelir. Ancak mîzânın hakiki zuhûr mahalli, Ulûhiyet hakikati ve Hakk'ın "el-Adl" isminin tecellisidir¹·². Kâinatın bizzat bir denge üzerinde kurulu olması, Hakk'ın "el-Adl" isminin her zerrede tecellî etmesiyle mîzânın vücudî bir zuhûr mahalli olduğunu gösterir. Sâlik için ise mîzân, kalbin Hak ile halk arasındaki dengesini kurma idrâki ve her amelinde kendisini Hakk'ın hükmü mîzânına çekme pratiğidir. Bu, Hakk'ın kendi varlığında mevcut sıfat, isim ve fiillerini zuhura çıkarma muradının bir neticesidir³.

Detaylı cevap

Mîzân kavramının zuhûr ettiği mahaller, tasavvufî terminolojide bir kavramın hangi mertebede, hangi makamda ve hangi hâlde belirdiğini ifade eder. Mîzânın zuhûr mahallerini şu şekilde sıralamak mümkündür:

1. Akâidî Zuhûr Mahalli (Kıyâmet Günü): Mîzânın en bilinen zuhûr mahalli, âhirette amellerin tartılacağı somut terazidir. Bu, Enbiyâ Sûresi'nin 47. ayetinde geçen "biz kıyamet günü adâlet terazilerini koyarız" ifadesiyle açıklanır. Kelâm sözlüğünde de âhiret hayatının altı temel sınamasından biri olarak yer alır⁴. Bu zuhûr, Hakk'ın "Müntakim" isminin tecellisi altında gerçekleşir; mahşerdeki hesaplaşma bu ismin hakikati üzere olacaktır⁵.

2. Ulûhiyet Hakikati ve Kudret Eli: Mîzânın temel zuhûr mahalli, Ulûhiyet hakikatinin kendisidir. "Lâm" sembol harfi, mîzânın zuhûr yeri olan Ulûhiyet hakikatini ifade eder. Ahadiyyetin mizansızlığından mîzânı zuhura çıkaran "cezm"in cazibesiyle, tartı ve ölçünün faaliyete geçmesinin temsilcisidir. "EL" olarak okunduğunda ise "yedullah" yani Allah'ın kudret elidir ve mîzân ile âlemleri düzenlemeye başlamıştır¹. Bu, Hakk'ın "el-Adl" isminin tecellisidir.

3. Vücudî Zuhûr Mahalli (Kâinatın Dengesi): Rahmân Sûresi'nin 7-9. ayetlerinde belirtildiği gibi, kâinatın bizzat bir denge üzerinde kurulu olması, mîzânın vücudî bir zuhûr mahallidir. Her zerre, Hakk'ın "el-Adl" isminin tecellisiyle yerli yerinde durur; mîzân vücudun kendisidir. Bu, Hakk'ın kendi varlığında mevcut sıfat, isim ve fiillerini zuhura çıkarma muradının ve "nefes-i Rahmaniyye"sini sonsuz fezaya üflemesinin bir sonucudur³.

4. Ahlâkî ve Mârifet Mîzânı (Sâlikin Kalbi): Sâlik için mîzân, kalbin Hak ile halk arasındaki dengesini kurma idrâkidir. Her amelinde ve her hâlinde kendisini Hakk'ın hükmü mîzânına çekme pratiğidir. Bu, sâlikin kendi nefsini muhâsebeye çekmesi, yani ahlâkî mîzânın zuhûrudur. Mârifet mîzânında ise sâlikin kalbi Hak'la perdesizleştiğinde, her hâlin ve her zuhûrun Hakk'ın bir "tartı" tecellisi olduğunu görmesiyle zuhûr eder. Bu, irfan ehli kâmillerin idrak edebileceği bir zuhûrdur⁶.

5. Peygamberlerin Zuhûr Mahalli: Peygamberler, Hakk'ın farklı isim ve sıfatlarının zuhûr mahalleridir. Örneğin, Hz. Musa'dan Museviyet, Hz. İsa'dan İseviyet zuhura çıkmıştır⁷·⁸. Bu durum, Hakk'ın kendi zâtî hakikatini "Hû"yu ortaya çıkarmayı dilediği mahallerde evvela "Rahiym" ismiyle tecelli edip sonra "Rahman"a dönüştürmesiyle gerçekleşir⁹.

Kaynaklar

Cevap metnindeki ¹ ² ³ numaraları aşağıdaki kaynaklara karşılıktır — her biri kitabın tam sayfasına götürür.

  1. 1Mutaffifîn Sûresi · s.25“لْ devamında olan “Lâm” sembol harfi ise, (Mizanın-tartının) zuhur yeri olan Ulûhiyet hakîkatini ifade etmektedir. Ahadiyyetin mizansızlığını, “Lâm” ın üzerinde”Oku
  2. 2K1-101
  3. 3Dur Rabbın Namazda (Cilt 2) · s.119“Baş tarafta da belirtildiği gibi, “Zat-ı Mutlak” kendi varlığında mevcut, sıfat, isim ve fiillerini zuhura çıkarmayı murad etti. Ve “nefes-i Rahmaniyye” sini so”Oku
  4. 4Mîzân,
  5. 5TB. Kelime-i Şîsiyye · s.160“Böylece Hakikat-i Muhammediye Zat-ı ahadiyenin “Celal” ismi altında kapsamında olan esma-i ilahiyenin zuhuruna şefaat ettiği gibi mazhar-ı ism-i Rahman olan (s.”Oku
  6. 6Fussilet Sûresi · s.80“İşte bu irfan ehli mahaller lillâhi “Allah içindir,” yani Zât-ı zülcelâlin, o mahallerde Zât-î zuhurunun olmasıdır, gene bu yüzden o mahaller Hakk’ın zâtının zu”Oku
  7. 7Sohbet Arası Sohbetler CD 1 (2000) · s.159“Ama çıkması Hakikat-ı Muhammedi yönünden yani Hakikat-ı Muhammedide var olan bütün ahlak ve kabiliyetler Âdem (as) a yüklendi ama bu ahlak ve kabiliyetler vakti”Oku
  8. 8Sohbet Arası Sohbetler CD 4 (2000) · s.159“Ama çıkması Hakikat-ı Muhammedi yönünden yani Hakikat-ı Muhammedide var olan bütün ahlak ve kabiliyetler Âdem (as) a yüklendi ama bu ahlak ve kabiliyetler vakti”Oku
  9. 9Er-Rahmân · s.133“O varlığa Hakk’ın merhamet etmesi; faaliyete geçirdiği “Rahiym” esmasıyla zuhurunu, Rahman esmasıyla suretlendirerek şehadet aleminde zuhurunu sağlamaktır. Hal ”Oku
Bu cevap yardımcı oldu mu?

İlgili sorular

Bu cevap, adı geçen eserlerden derlenmiş yapay zekâ destekli bir özettir; dinî hüküm veya fetva değildir. İlim için kaynaklara başvurarak doğrulamanız tavsiye edilir.