Muhabbet kavramı hangi Fass ile ilişkilendirilir?

Muhabbet, tasavvufî hâllerin en yumuşak ancak en güçlü olanıdır ve hiçbir mücâhede onsuz tahammül edilemez. Bu kavramın temel mesnedi Mâide 54'teki "yuhibbuhum ve yuhibbûnehû" (Allah onları sever, onlar da Allah'ı severler) ayetidir; bu ayet iki yönlü sevgiyi açıkça beyan eder. Bakara 165'teki "ve'llezîne âmenû eşeddu hubben lillâh" (mü'minler Allah'ı daha şiddetli severler) ayeti ise muhabbetin derinleşmiş hâline işaret eder.

Muhabbet kavramının Fusûsu'l-Hikem'deki ana işleniş yeri Muhammediyye Fassı'dır. Cenâb-ı Şeyh-i Ekber Muhyiddin Arabî, muhabbetle ilgili hakikatleri bu fassda açıklamıştır¹·². Bu fassda, ârif-i küll olan Hz. Muhammed'e (s.a.v.) hakikatinin ve zâtının hakkı olan muhabbet-i nisâ verildiği ve onun da Hakk'ın sevdirmesiyle nisâya muhabbet ettiği belirtilir⁴. Muhammediyye Fassı'nda ayrıca, Hakk'ı maddeden mücerred olarak müşahede etmenin mümkün olmadığı ve âlem-i şehâdetteki suretlerin eşrefi olan ateşte nur, kahr ve muhabbet sıfatlarının bulunduğu ifade edilir; bu sıfatlar Hakk'ın sıfât-ı nûriyye, kahriyye ve hubbiyyesi arasında münasebet kurar⁵.

Muhabbetin farklı veçheleri diğer fasslarda da ele alınır. Örneğin, İlyâs Fassı'nda Hz. İlyâs üzerine harâret-i şevkin galebesi ve nur-i kudsün istilası, muhabbet hararetinin ve aşkının galip gelmesi olarak açıklanır³. İsmail Fassı ise hikmet-i aliyye, Rabb-ı hâs, mârifet-i Rabbâniyye, teslim ve rıza ekseninde saîd olmanın sırrını işler (İsmail Fassı), bu da muhabbetin bir neticesi olarak görülebilir. Ya'kubî Fassı'nda ise "vidâd" kelimesi muhabbet anlamına gelir ve Hak Teâlâ'nın lütfunun kahrında, kahrının da lütfunda gizli olduğu hakikatiyle şekâvetten muhabbet çeşmelerinin aktığı beyan edilir⁶.