Mükâşefe'yi yaşamak için günlük amelî tertîb nasıl olmalıdır?

Mükâşefe, sâlikin gayb âleminden veya Hak'tan kalbine inen doğrudan idrâkler olup, mücâhedenin meyvesidir. Bu hâle ulaşmak için günlük amelî tertip, öncelikle mürşid-i kâmilin rehberliğinde olmalıdır. Zira hakikat talibinin kendi fikriyle amel ve mücâhedesi ya haddinden fazla ya da eksik olabilir; bunu itidalli kılmak mürşidin tertibiyle mümkündür². Mürşide tam bir teslimiyetle, "gassal elindeki meyyit gibi" olmak esastır ki mürşid sâlikte dilediği gibi tasarruf edip onu velayet suyuyla temizleyebilsin¹.

Bu tertibin temel unsurlarından biri, tasavvufta mü'minin mîrâcı olarak kabul edilen namazdır. Namazın zâhirî şartlarına riayetle birlikte, kalbî huşû ile kılınması ve Hak'ı anmak (zikr) maksadıyla eda edilmesi önemlidir. Günlük olarak mürşid tarafından verilen muayyen zikir ve dua listesi olan virdlerin düzenli bir şekilde okunması da bu tertibin ayrılmaz bir parçasıdır (Vird). Ayrıca, her gün en az bir yaprak Kur'ân-ı Kerim'in meal ile birlikte sesli okunması ve dikkat çeken âyetler üzerinde tefekkür edilmesi tavsiye edilir³. Bu tür amelî tertipler, sâlikin nefs mertebelerini aşmasına yardımcı olur. Özellikle nefs-i levvâme mertebesinde zuhur eden tevbe, mücâhede ve riyâzat gibi hâller, sâlikin kalbindeki kötülüklerden arınmasını sağlar ve keşf gibi havâs hâllere zemin hazırlar. Tüm bu umûr, bu âlem-i süflîde tertip ve nesak üzere olmalıdır; zira Kitâb-ı Hudâ'da hiçbir şey tertipsiz yazılmamıştır⁴. Bu düzenli ve tertipli sülûk, sâlikin manen dayanıklı ve muhabbetli olmasına katkıda bulunur⁵.