Murâkabe kavramı hangi durumlarda bozulur veya gizlenir?

Murâkabe, tasavvuf disiplininin en temel iç pratiği olup, kulun her an Allah'ın kendisini gördüğü bilinciyle nefsini kontrol etmesidir¹. Bu önemli hâlin bozulması veya gizlenmesi, sülûk yolunda ciddi tehlikeler arz eder.

Birincisi, niyet bozulmasıdır. Hadîs-i şerîfte belirtildiği üzere "Ameller niyetlere göredir". Sâlikin niyetine riyâ (ameli halk için yapma), sum'a (amelinin işitilmesini isteme) veya ucb (kendi amelini beğenme) gibi unsurlar karışırsa, amel ve hâl bozulur, tahakkuk etmez ve gizlenir. Bu durumlar "şirk-i hafî" olarak kabul edilir ve "Sizin için en çok korktuğum şey, küçük şirktir; o da riyâdır" hadîsiyle vurgulanır. Hakk'ın yakınlığına ermiş murâkabe ehli kimselerin zihnine gelen düşünce ve hatıralar dahi, Hakk'ın rızasına muhalif olduğunda mes'uliyet doğurur²·³.

İkincisi, şer'î edebin terkidir. Bir hâl ne kadar yüksek görünse de, şer'î ölçülere muvâfık olmadıkça istidrâca dönüşebilir; yani Hakk'tan değil, nefisten veya cinden gelebilir. İbn Arabî'nin Fütûhât'ta sıkça ikaz ettiği gibi, "Şer'a muvâfık olmayan keşf, keşf değil, hayâldir". Bu, mürşidsiz sülûkun veya sünnete aykırı zikrin tehlikelerine işaret eder.

Üçüncüsü, gaflet ve ülfettir. Sâlikin hâlin sahibinden, yani Hakk'tan gâfil olup, hâlin kendisine âşık olması, o hâlin gizlenmesine sebep olur. "Onlar Allâh'ı unuttular, Allâh da onları unutturdu" (Haşr 59/19) ayeti bu durumu açıklar. Ancak bazen hâlin gizlenmesi (kabz), Hakk'ın bir lütfu olarak sâliği bekâ-i tâm öncesi temkîne hazırlayabilir. Bu, içsel olan kuvvet bulunca dışsal olanın hükümlerinin gizlenmesine benzer; ruhanî hükümler üstün geldiğinde nefsanî sıfatlar gizlenir⁴. Kulun kulluğu gizlenir ve yerinde Hakk ismi kalır⁵·⁶.