Murâkabe nasıl gerçekleşir?

Murâkabe, tasavvuf disiplininin en temel iç pratiği olup, kulun her ânda Allah'ın kendisini gördüğü bilinciyle nefsini kontrol etmesidir⁴. Bu pratiğin başlangıcı, Allah'ın insanlara olan yakınlığının kalp tarafından bilinmesidir¹. Murâkabe, sâlikin kendi kalbini Hakk'ın gözetimi altında tutması ve her ânını Hakk ile ilişkilendirme idrâkiyle gerçekleşir.

Murâkabenin gerçekleşme süreci, sâlikin düşüncelerini nefyedip kendi kalbine yönelerek Hakk'ın tecellîlerini beklemesiyle başlar². Bu, kalbi düşüncelerden temizleyip arındırdıktan sonra, gerçek sevgili olan Hakk'ın huzurunda bulunmak anlamına gelir². Şemseddin-i Sivâsî'nin buyurduğu gibi, "Sür çıkar ağyârı dilden tâ tecellî ede Hak / Pâdişâh konmaz sarâya hâne ma'mûr olmadan"². Bu, kalbin Hakk'ın tecellîlerine hazır hâle getirilmesidir.

Murâkabe, sâlikin nefs mertebelerini aşmasıyla derinleşir. Nefs-i Emmâre'nin şehvet, gazab, kibir gibi zulmetleri aşılmadan üstteki hâller yaşanmaz. Murâkabe-i amel ile günlük amellerin Hakk'ın görüşü altında olduğu bilinciyle yapılması (Ahzâb 52), Murâkabe-i kalb ile kalpten geçen düşüncelerin Hakk ile mi, nefs ile mi olduğunun sürekli test edilmesi (Bakara 235), Murâkabe-i nefs ile nefsin oyunlarının fark edilmesi (Yûsuf 53) ve nihayet Murâkabe-i Hak ile gözetenin ve gözetilenin Hakk olduğu idrâkine ulaşılması murâkabenin mertebeleridir. Bu süreçte sâlik, daima tefekkür, murâkabe ve muhâsebe hâlinde olursa kalp safâya erer, sır mükâşefeye açılır ve ruh Hakikat-i Muhammediyye'nin feyzine mazhar olur³. Murâkabe ehli, Hakk'ın rızasına muhalif olan düşüncelerinden dahi mesuldürler⁵.