Mürîd hâli nasıl başlar, nasıl yerleşir?

Mürîd hâli, tasavvuf sülûkunun ilk ve en temel adımıdır. "İrâde eden, isteyen, talep eden" anlamına gelen mürîd, Hakk'a teveccüh etme irâdesini ortaya koyan sâliktir. Bu irâde, bir mürşide bey'at ile taçlandırılır; zira bey'at, mürîdin sülûkta sözünü tutacağına dair verdiği ahittir ve bu ahit, Allah'a verilen bir ahit olarak kabul edilir. Mürîdliğin asıl ölçüsü, Buhârî'deki "innema'l-a'mâlu bi'n-niyyât" hadisinde belirtildiği üzere, kalbin Hakk'a yönelişi olan niyettir (K1-82; Niyet).

Mürîd hâlinin yerleşmesi ve derinleşmesi, bir dizi mertebeli süreci içerir. Öncelikle, mürîdin kalbine ilâhî bir lütuf olarak gelen geçici hâller (bârika, lemeât) mürşidin feyzi ve nazarıyla zuhûr eder⁴·¹. Mürîdin kalbindeki genişleme ve neşe gibi hâller, çoğu zaman mürşidinden yansıyan bir feyizdir; bu hâlleri kendi kemâli zanneden mürîd, ilerlemeden mahrum kalır¹. Hâlin yerleşmesi için sâlikin nefs mertebelerini aşması esastır. Nefs-i Emmâre'den başlayarak Levvâme, Mülhime, Mutmainne gibi mertebelerde tevbe, mücâhede ve riyâzat ile hâllerin tahakkuku sağlanır. Her yeni mertebeye geçişte bir "ölüm hâli" yaşanır ki bu, eski hâlden sıyrılıp yeni bir idrâke ulaşmayı ifade eder³. Mürîdin, kendi irâdesinden ziyade Allah'ın kendisine lâyık gördüğü irâdenin daha faydalı olduğunu idrâk etmesi ve mürşidine karşı "tefaiz" hâlini tatbik etmesi, hâlin kemâle ermesinde önemli bir adımdır⁵. Bu süreçte mürîdin ucübden, yani kendi amel veya hâline hayranlık duyup kendini büyük görmekten sakınması da hâlin istikrarlı bir makama dönüşmesi için zaruridir (Ucüb).