Mûseviyye Fassı neyi anlatır?

Mûseviyye Fassı, İbn Arabî'nin Fusûsu'l-Hikem'indeki yirmi beşinci fass olup, "Kelime-i Mûseviyye'de mündemiç olan Hikmet-i Ulviyye"yi işler¹. Bu fassın temelinde, Hz. Mûsâ'nın peygamberler arasındaki özel konumu yatar. Hz. Mûsâ, melek aracılığı olmaksızın doğrudan Allah Teâlâ ile konuşma şerefine nail olmuştur ki bu, onun mertebesinin yüceliğini gösteren dört rüçhanından biridir¹. Bu durum, tasavvufta sâlikin Hak'tan kalbine inen doğrudan idrâkler olan mükâşefe ile ilişkilendirilebilir; zira mükâşefe, sâlikin tezkiyeyi kemâle erdirdiğinde Hak'ın perdeleri kaldırmasıyla gerçekleşir.

Seyr u sülûk yolculuğunda "hakikat-i Mûseviyye"ye ulaşmak, Tevhîd-i Esmâ mertebesine gelindiğinde kişinin yolunun "eymen vadisi"ne düşmesiyle sembolize edilir. Bu mertebede sâlikin nefsinin nalınlarını çıkarması ve Hakk'ın indindeki hakikatin idrakine varması gerekmektedir³. Hakikat-i Mûseviyye, Tevhîd-i Esmâ olarak da bilinir ve isimlerin tecellileri bu mertebede muhteliftir². Bu, sâlikin kendi kalbini Hak'ın gözetimi altında tuttuğu, her ânını Hak'la ilişkilendirme idrâki olan murâkabe ile de bağlantılıdır.

Ayrıca, tasavvufta mu'cize kavramı Mûseviyye Fassı'nda tahkîk edilir. Hz. Mûsâ'nın asâsının yılana dönüşmesi gibi mu'cizeler, dış dünyaya yönelik bir ispat aracı olmaktan ziyade, peygamberin mahalliyet-i ulûhiyetinin zorunlu bir tezahürü olarak görülür. Bu, Hak'ın peygamber mahallinde doğrudan tasarrufunun bir ifadesidir. İbn Arabî, bu katmanı Mûseviyye Fassı'nda işlerken, Hz. Mûsâ'nın asâsının yılana dönüştüğünde dış dünyada bir cismin gerçekten dönüşmediğini, bunun vücûdî bir hakikat olduğunu belirtir. Bu fass, Fusûsu'l-Hikem'deki diğer peygamber fassları arasında yer alır⁴.