Nâsût hâli nasıl başlar, nasıl yerleşir?

Nâsût, tasavvufî vücud bahsinde beş mertebeli iniş yapısının en alt halkasıdır ve "insanlık âlemi, beşeriyet mertebesi" anlamına gelir. Bu mertebe, maddî ve cismânî insan mahallidir ve görünen âlem ile insanın toplamından ibarettir¹. Nâsût hâlinin başlaması, sâlikin nefs mertebelerindeki ilerlemesiyle doğrudan ilişkilidir. Özellikle nefs-i emmâre mertebesindeki şehvet, gazab, kibir gibi nefsânî sıfatların aşılması, nâsût hâlinin mânevî bir mertebe kazanmasının ilk adımıdır. Bu mertebede ancak zâhirî ibadetler mümkündür; bâtınî hâller mahcûbdur. Tevbe-i nasûh ve mürşid-i kâmile teslimiyet, bu aşamada zorunludur.

Hâlin zuhuru, genellikle ânî bir vâridât şeklinde gerçekleşir; kalpte bir cezbe, bir nûr veya bir inkişâf olarak belirir. Bu başlangıç, bir mürşidin nazarı, zikir veya murâkabe esnasında ya da bir âyet veya hadîsin etkisiyle olabilir. Ancak bu ilk parıltılar "bârika" gibidir; şimşek aydınlatır ama yağmur yağdırmaz. Nâsût hâlinin yerleşmesi ise bu ilk parıltıların sürekli hâle gelmesiyle mümkündür. Bu süreç, "rusûh" olarak adlandırılır ve tertîb, terbiye ve tekrar gerektirir. Sâlikin zikir, virid ve murâkabe gibi sülûkî uygulamaları düzenli olarak tatbik etmesi, hâlin kalpte kök salmasını sağlar.

Nâsût hâlinin yerleşmesi için nefs-i levvâme mertebesine geçiş önemlidir. Bu mertebede sâlik, kötülüklerinden dolayı kendini levmeder, vicdanı uyanıktır ve tevbe, mücâhede, riyâzat gibi hâller zuhûr eder. Nâsût, ruhun ayakta durduğu ve taalluk eylediği mahaldir². Bu nedenle, nâsût hâlinin yerleşmesi, ruhun bu maddî bedende mânevî bir yükseliş sergilemesi anlamına gelir. Hz. İsa'nın nâsûtunun lâhût ile ilişkilendirilmesi gibi³, sâlikin nâsûtunun da ilâhîlik aynasında nakşedilmesi, bu hâlin kemâle ermişliğini gösterir⁴. Bu yerleşme, Cüneyd Bağdâdî'nin ifadesiyle "hâl, gelir-geçer; makam, yerleşmiş hâldir" sözündeki makam mertebesine ulaşmayı ifade eder.