Necdet Ardıç (Terzibaba)'ın Nefs-i Emmâre kavramına yaklaşımı nasıldır?

Necdet Ardıç'ın tasavvufî düşünce sisteminde, nefs-i emmâre, yedi nefs mertebesinin en alt basamağıdır ve "kötülüğü emredici nefs" anlamına gelir. Bu mertebe, Yûsuf Sûresi'nin 53. ayetinde geçen "innen-nefse le-emmâretün bi's-sû' illâ mâ rahime rabbî" (nefs kötülüğü emredicidir, ancak Rabbimin rahmet ettiği müstesnâ) ifadesinden köken alır. Ardıç, bu ayeti ve nefs kavramını kendi irfan geleneği içinde yorumlar ve bazı dinî ve tasavvufî kavramlara yeni anlamlar yükler⁴·⁵.

Nefs-i emmâre mertebesinde sâlik henüz gaflet halindedir; kötülüğü kötülük olarak görmez ve nefsinin emirlerini kendi seçimi sanır. Bu, avâm-ı insanın mertebesi olup, sülûk öncesi başlangıç noktasıdır. Ardıç'ın vurguladığı gibi, nefs-i emmâre mertebesinde şehvet, gazab, kibir, hırs, hased, riyâ ve tama' gibi süflî özellikler hâkimdir. Bu aşamada ancak zâhirî ibadetler ve şer'î emirlerin tatbiki mümkünken, bâtınî hâller mahcûbdur.

Necdet Ardıç'a göre, nefs-i emmârenin aşılması için tevbe-i nasûh ve mürşid-i kâmile teslimiyet zorunludur. Bu, sâlikin gafletten uyanışı ve "şu hayatımda bir yanlış var" diye fark etmesiyle başlayan bir süreçtir. Ardıç, nefs-i emmârenin sadece bir başlangıç noktası olmadığını, aynı zamanda sâlikin kendini ve dolayısıyla Rabbini tanıması için tüm mertebeleriyle birlikte idrak edilmesi gereken bir hakikat olduğunu belirtir¹. Bu bağlamda, nefs-i emmâre, tasavvufî terbiyenin ve seyr ü sülûkun temelini oluşturan, üzerinde titizlikle durulması gereken bir kavramdır.