Necdet Ardıç (Terzibaba) Nefs-i Emmâre hakkında ne der?

Necdet Ardıç, nefs kavramını Kur'ân-ı Kerîm'de insan varlığının ifadesi olarak en geniş biçimde ele alındığını belirtir¹·². Nefs-i emmâre, yedi nefs silsilesinin (emmâre, levvâme, mülhime, mutmainne, râdıyye, merdıyye, sâfiye) başlangıcıdır. Bu mertebedeki sâlik, Hak'tan habersizdir; namaz, oruç, zikir gibi farz ibadetleri ya yapmaz ya da mânâsını bilmeden alışkanlıkla yapar. Dünyevî arzuların peşindedir; mal, makam, şöhret ve lezzet için yaşar, âhireti ya hatırlamaz ya da çok uzak görür. Günah işlediğinde pişmanlık duymaz veya duyduğu pişmanlık çok geçicidir. Başkalarını suçlar, kendi hatalarını görmezden gelir ve her hatasında dış şartları bahane eder. Yemek, içmek, cinsel ilişkiler ve oyun gibi süflî lezzetler kalbinin merkezindedir. Terzibaba, "men arafe nefsehu fekad arafe Rabbehu" (Kim ki nefsine ârif oldu ancak o Rabb'ine ârif oldu) hadis-i şerifinde bahsedilen nefsin, sadece emmârelik yönüyle değil, bütün mertebeleriyle birlikte hakikati itibarıyla bilinen nefs olduğunu vurgular³. Nefs-i emmâreden nefs-i levvâmeye geçiş, sâlikin gafletten uyanışı ile gerçekleşir. Bu uyanış genellikle bir musibet, kâmil bir insanla karşılaşma veya bir Kur'ân ayetinin kalbi doğrudan etkilemesiyle olur ve sâlik "şu hayatımda bir yanlış var" diye fark etmeye başlar.