Nefs-i emmâre ve Nefs-i levvâme'yi birlikte düşünmek hangi Fass üzerinden anlaşılır?
Nefs-i Emmâre ve Nefs-i Levvâme, tasavvufî sülûkun ilk iki mertebesini temsil eder ve İdrîsiyye Fassı'nın "tathîr" (arındırma) merhalesi üzerinden birlikte anlaşılır. Nefs-i Emmâre, kötülüğü emreden ve sâlikin henüz gaflet içinde olduğu en alt basamaktır. Nefs-i Levvâme ise, sâlikin günahlarından pişmanlık duyup kendini kınadığı, uyanışın başladığı ikinci mertebedir. Bu iki nefs hali, kişinin bâtınında en çok faaliyette olan mertebeler olup¹, sâlikin birimsel benliğinin İlâhî benliğe dönüşüm sürecinin başlangıcını simgeler². Mürşid-i kâmil eliyle alınan nefs terbiyesi ve tevhid eğitimi, bu iki nefsin tesirlerinin kalkmaya başlamasını sağlar³.
Detaylı cevap
Nefs-i Emmâre, tasavvufî sülûkun başlangıç noktasıdır ve "kötülüğü emredici nefs" anlamına gelir. Bu mertebede sâlik, kötülüğü kötülük olarak görmez ve nefsinin emirlerini kendi seçimi sanır; genel olarak insanlar farkında olmadan bu nefsin hükmü altında yaşarlar⁴·¹. Emmâre nefs, Hak'tan habersiz, dünyevî lezzetlerin peşinde, günahlarından pişmanlık duymayan ve başkalarını suçlayan bir yapıya sahiptir. Bu nefs, bâtında olan kızgın arslana benzetilir ve onun boyun eğdirilmesi, dış âlemdeki zorluklar üzerindeki tasarrufun sembolüdür⁵.
Nefs-i Levvâme ise, Emmâre'den sonra gelen ikinci mertebedir ve "kınayan nefs" demektir. Bu aşamada sâlik günahlarını işler, ancak ardından nefsini kınar, pişmanlık duyar ve tevbeye yönelir. Bu, sâlikin kendi karanlığını ilk kez gördüğü ve uyanışın acısını hissettiği kritik bir dönemeçtir. Emmâre nefs zevk ile yaşarken, Levvâme nefs aynı kötülüğü yapar ama "neden böyle yaptım?" iç sesiyle kendini kınar.
Bu iki nefs mertebesi, İdrîsiyye Fassı'nın "tathîr" (arındırma) merhalesi kapsamında ele alınır (K1-484; K1-117). Tathîr, Emmâre'yi terk etmenin ve Levvâme'nin amelî karşılığıdır. Sâlikin birimsel benliği olan Emmâre ve Levvâme'nin tesirleri, mürşid-i kâmil eliyle alınan nefs terbiyesi ve tevhid eğitimi ile yavaş yavaş kalkmaya başlar³. Bu süreç, birimsel benliğin İlâhî benliğe dönüşümünün başlangıcıdır². Nefs-i Emmâre ve Levvâme'nin ortadan kalkmasıyla, sâlik Nefs-i Mülhime mertebesine doğru ilerler ve ilhamlar almaya başlar⁶.
Kaynaklar
Cevap metnindeki ¹ ² ³ numaraları aşağıdaki kaynaklara karşılıktır — her biri kitabın tam sayfasına götürür.
- 1Beled, Şems, Leyl, Duhâ ve İnşirâh Sûreleri · s.26“Bu nefs mertebeleri seyr edildikten sonra sâlik-Hakk yolcusu bu sefer seyrine “âfaki” olarak devam eder bu seyrin ismide, “hazarat-ı hamse-beş hazret mertebesid”Oku
- 2Bir Ressam Hikâyesi · s.169“Nefs-i Emmâre ve Levvâme Birimsel benliğimizi simgelemektedir. Âlemlerde bulunan Emmâre boğulup, Levvâme geçilince, birimsel benliğimiz, kalkmış Benin altında k”Oku
- 3Secde Sûresi · s.74“Ondan aldığı Nefs terbiyesi ve tevhid eğitimi ile üzerindeki Nefs-i Emmare ve Nefs-i Levvame ’nin tesirleri yavaş yavaş kalkmaya başlaması mürşid-i kâmil eli il”Oku
- 4K1-117
- 5Mesnevî-i Şerîf Şerhi - Cilt 12 · s.229“Bu beyitlerde kızgın arslan ile hem görünen âlemde hissedilen arslana hem de görünen âlemde hissedilmeyen ve bâtın olan nefs-i emmâreye (kötülüğü emreden nefis)”Oku
- 6Sohbet Arası Sohbetler CD 9 (2002) · s.192“Nefs-i Emmare de aynen böyledir, bir iğne batırdığınızda hemen soluverir. Ama işte o batıracak iğneyi bulmak lazımdır. Veya o iğneyi neresine batıracağını iyi b”Oku
İlgili sorular
- Vahdet-i vücûd ile Vahdet-i şühûd aynı Fass'ta nasıl bir mekanizmayla buluşur?
- Tenzîh ve Teşbîh'i birlikte düşünmek hangi Fass üzerinden anlaşılır?
- Müşâhede ile Mükâşefe aynı Fass'ta nasıl bir mekanizmayla buluşur?
- Kabz ve Bast'ı birlikte düşünmek hangi Fass üzerinden anlaşılır?
- Esmâ ve Sıfât'ı birlikte düşünmek hangi Fass üzerinden anlaşılır?
Bu cevap, adı geçen eserlerden derlenmiş yapay zekâ destekli bir özettir; dinî hüküm veya fetva değildir. İlim için kaynaklara başvurarak doğrulamanız tavsiye edilir.