Nefs-i Küllî kaç kademede ele alınır?
Nefs-i Küllî, tasavvuf mâverâsında kâinatın aslî nefsi ve ruhu olarak tezahür eden bir mertebedir. Bu kavram, genellikle tek bir kevnî mertebe olarak ele alınmakla birlikte, farklı açılardan çeşitli işlev ve ilişkiler bağlamında incelenir. Özellikle akl-ı evvel ile olan ilişkisi, kâinatın zuhurundaki rolü ve insandaki yansıması gibi yönleriyle ele alınır. Nefs-i Küllî, Hakk-ı Mutlak'ın kudret ve işleyiş kanalı olarak kabul edilir ve "Levh" tabiriyle de anılır¹.
Detaylı cevap
Nefs-i Küllî, tasavvufî vücud bahsinde kevnî bir mertebe olup, akl-ı evvelin eşi olarak kabul edilir. Bu mertebe, kâinatın küllî tezahürünü sağlayan kademedir. Arifler, nefs-i küllîyi "bütün mevcudatın baskısına sahip bulunan ilâhî nûr" olarak tarif ederler².
Nefs-i Küllî'nin ele alınışında öne çıkan bazı yönler şunlardır:
- Akl-ı Evvel ile İlişkisi: Nefs-i Küllî, akl-ı evvelden sonra gelen vâhidiyyet mertebesinde yer alır. Akl-ı evvel Hak'ın bilinmesi (vahy ve kelâm kanalı) iken, nefs-i küllî Hak'ın işleyişi (fiil ve hareket kanalı) olarak işlev görür. Kâinat, bu iki mertebeden zuhur eder. Bazı kaynaklarda akl-ı küllün zuhuru olarak da ifade edilir ve nefs-i küllün zuhuru ile bir gidiş-dönüş ilişkisi içinde ele alınır³.
- Kâinatın Ruhu ve İşleyişi: Nefs-i Küllî, kâinatın ruhu olarak tezahür eder ve vâhidiyyet mertebesinin eylem yönüdür. Klasik tabirle "akl-ı evvel ilm-i Hak'tır, nefs-i küllî kudret-i Hak'tır". Gökleri ve yerleri içten ve dıştan ihata etmiş olup, cümle tasarruf ondadır⁴.
- İnsan ile İlişkisi (Nefs-i Cüz'iyye): Her insanın kendi nefsi (nefs-i cüz'iyye), nefs-i küllînin bir parçasıdır. Hicr 29'daki "ve nefahtu fîhi min rûhî" (ona kendi rûhumdan üfledim) ayeti, nefs-i küllînin insanlardaki yansımasının asıl mesnedidir. İnsân-ı kâmil ise nefs-i küllînin somut tezahürüdür.
- Bilgi ve Yazgıya Vâkıf Olma: Küllî Nefs, bedene ilişmeden önce, var olan her kimsenin yazgısına (nakşına) bilgili olandır⁵. Bu, onun varoluşsal bir bilgi ve idrak mertebesi olduğunu gösterir.
Bu bağlamda, Nefs-i Küllî tek bir mertebe olmakla birlikte, farklı veçheleri ve işlevleri itibarıyla çeşitli kademelerde ele alınır.
Kaynaklar
Cevap metnindeki ¹ ² ³ numaraları aşağıdaki kaynaklara karşılıktır — ilgili esere ve bölüme yönlendirir.
- 1Bürûc Sûresi, s. 84“Her nekadar cism-i küllî, ruhlar âlemini kapsamına almış ise de; ruh onun fevkindedir. Nefs-i küllî ise, onun fevkindedir. Şu da bir gerçektir ki: Arşın üstünde”Oku
- 2İrfan Mektebi ve Hakk Yolu, s. 7“Böylece “nefs” sözcüğünün ne kadar mühim bir ifade ve yaşam kaynağı olduğu anlaşılmaktadır. Arifler nefsi şöyle tarif ettiler. - Nefs ise ancak o şey’in zâtıdır”Oku
- 3Kelime-i Tevhîd, s. 712“Akl-ı küllün zuhurudur, dedim. Merve’n nedir? Dediler. Nefs-i küllün zuhurudur, dedim. Birinci gidiş nedir? Dediler. Akl-ı külden nefs-i külle nüzüldür (iniştir”Oku
- 4Hikâyeler, Vecizeler, Atalar Sözü, s. 16“Her yerde hazır ve nazırdır. 2- Afakta olan nefs-i küle nazar edilir, ona akl-ı izafi, rûhi külli derler. Halifetullahdır. Nefs-i külliyede cisim ve cismani değ”Oku
- 5Mesnevî Cilt 3 · Beyit 172 (s. 67)“Küllî Nefs, kayıt altına alınmadan önce, var olan her kimsenin nakşına vâkıftır. 172. Nefs-i kül ayak bağlamazdan (cesede ilişmezden) evvel, var olan her kimsen”Oku
Dayandığı eserler
İlgili sorular
Bu cevap, adı geçen eserlerden derlenmiş yapay zekâ destekli bir özettir; dinî hüküm veya fetva değildir. İlim için kaynaklara başvurarak doğrulamanız tavsiye edilir.