Nefs-i Küllî'nin önündeki başlıca engel nedir?

Nefs-i Küllî, tasavvuf mâverâsında kâinatın ruhu olarak tezahür eden, akl-ı evvelin eşi olan kevnî bir mertebedir (Nefs-i Küllî). Bu küllî tezahürün önündeki engel, insanın kendi cüz'î nefsi ve benliğidir. Bireysel nefs, Hakk'ın sözünü işitmeye ve ilahi müşahedeye ulaşmaya mani olan temel unsurdur¹. Nefsin bu engelleyici yönü, onun süflî yapısından kaynaklanır; dünyaya ve hazlara yönelen vechesi, sâlikin Hakk'a doğru ilerlemesini zorlaştırır².

Nefsin bu engelleyici niteliği, "a'dâ adüvvike nefsuke'lletî beyne cenbeyk" (en büyük düşmanın iki kaburganın arasındaki nefsindir) hadis-i şerifinde de vurgulanır, bu da nefsin mücahede mahalli olduğunu gösterir². Sâlikin sülûku, ruhu güçlendirme ve nefsi tezkiye etme dengesi üzerine kuruludur². Nefsin hilelerine karşı uyanık olmak ve nefsin sıfatlarının ortaya çıkmasına engel olmak, bu engeli aşmanın yollarındandır⁵. Nefsin arzularından dolayı kâmil insanların hallerini eleştirmek, gıybetini yapmak ve kötülemek gibi davranışlar, nefsin engelleyici yönünü gösterir⁶.

Nefs terbiyesi ilerledikçe, yanlış inançlar, kötü alışkanlıklar ve dünyevi bağımlılıklar çözülür, baki kalan ise nefsin marifete yönelmesidir⁷. Bu süreçte riyazat, mücahede ve tefekkürle nefs terbiye edilerek Hakk'a doğru ilerlenir⁴. Nefs-i emmâre gibi kötülüğü emreden nefs, bedenin hazzıyla meşgul olarak insani ruhun zevkini elde etmeye engel olur⁸. Bu engeller aşıldıkça, Nefs-i Sâfiye'nin yolu açılır⁹.