Nefs-i Levvâme nedir?
Nefs-i Levvâme, tasavvufî sülûkun yedi nefs mertebesinin ikincisi olup, "kınayan nefs" anlamına gelir. Bu mertebede sâlik, işlediği günahların ardından pişmanlık duyar, nefsini kınar ve tevbe etme eğilimi gösterir. Kur'ân-ı Kerîm'de Kıyâme Sûresi'nin 2. ayetinde geçen "lâ uksimu bi'n-nefsi'l-levvâme" (kınayan nefse yemin ederim) ifadesi, bu nefsin önemine işaret eder ve Allah Teâlâ'nın bu hâle değer verdiğini gösterir¹·². Nefs-i Levvâme, sâlikin kötülüğü kötülük olarak görmeye başladığı, iç çatışmanın ve uyanışın başlangıcı olan bir hâldir; Emmâre nefsin pasif itaatinden çıkışın ilk adımıdır.
Detaylı cevap
Nefs-i Levvâme, sülûk yolunda Nefs-i Emmâre'den sonra gelen ve Nefs-i Mülhime'den önce yer alan kritik bir basamaktır³. Emmâre nefs, kötülüğü kötülük olarak görmez ve pişmanlık duymazken, Levvâme nefs aynı kötülüğü işlese dahi ardından kendini kınar ve "neden böyle yaptım?" diye sorgulamaya başlar. Bu iç ses, sâlikin kendi karanlığını ilk kez idrâk ettiği ve mârifet kıvılcımının belirdiği bir uyanışın acısıdır. Allah Teâlâ'nın Kıyâme Sûresi'nde bu nefse yemin etmesi, onun mücâhede mahalli olarak taşıdığı büyük önemi vurgular¹. Levvâme nefsin alâmetleri arasında günah sonrası iç sıkıntı ve pişmanlık, ibâdetlerde kalbin titreyişi ve gözyaşı, mü'minlerle birlikte olmaktan haz alma ve gafletten ürkme gibi durumlar bulunur. Sâlikin bu mertebede sabredip zikr-i kesîr ile sülûkunu sürdürmesi, onu Nefs-i Mülhime'ye taşıyacaktır. Nefs-i Levvâme'den Nefs-i Mülhime'ye geçiş, sâlikin birimsel kişiliğinin gelişmesi için önemli bir dönüm noktasıdır; bu geçişle birlikte Levvâme nefsin kıyameti kopmuş olur ve sâlik onun ahlâkından kurtularak kendine ve Hakk'a doğru bir daire daha yaklaşır⁴·⁵·⁶·⁷·⁸. Mesnevî-i Şerîf Şerhi'nde Nefs-i Levvâme, "sis"e benzetilerek bu mertebenin inceliği ve geçiciliği ifade edilir⁹.
Kaynaklar
Cevap metnindeki ¹ ² ³ numaraları aşağıdaki kaynaklara karşılıktır — her biri kitabın tam sayfasına götürür.
- 1Bakara Dosyası · s.105“Emmâre nefs varlığı ve varlığının sahipliğini, ilâhlığını iddia eder, levvâme nefs ise bu ilâhlığından rahatsız olan kurtulmaya çalışandır. Tanrının tanrılığınd”Oku
- 2İzmir İrfan Sohbetleri CD 2 (2000) · s.41“Ona hürmet babında tapınıyor yoksa Allahlık babında değildir. yani levvame nefsin insan hayatındaki yerini de ayrıca göstermiş oluyor ve levvame nefiste cenab-ı”Oku
- 3Secde Sûresi · s.98“Nefsin bu hallerinin daha iyi bilinmesi ve tanınması için onun yedi hali ve tavrı bulunmakta dır. Ve buna da 7 Nefs Mertebeleri ismi verilmiştir. Bunlar; 1. Nef”Oku
- 4Yûnus Sûresi · s.5“Hakk Teâlâ Hz. “ nefs-i levvâme” ye o kadar çok değer veriyor ve bizim dikkatimizi çok açık olarak bu istikamete çekmek istiyordur. Birimsel kişiliğinin gelişme”Oku
- 5Kalem Sûresi · s.31“Hakk Teâlâ Hz. “ nefs-i levvâme” ye o kadar çok değer veriyor ve bizim dikkatimizi çok açık olarak bu istikamete çekmek istiyordur. Birimsel kişiliğinin gelişme”Oku
- 6Enbiyâ Sûresi · s.180“Hakk Teâlâ Hz. “ nefs-i levvâme” ye o kadar çok değer veriyor ve bizim dikkatimizi çok açık olarak bu istikamete çekmek istiyordur. Birimsel kişiliğinin gelişme”Oku
- 7Sâffât Sûresi · s.121“Hakk Teâlâ Hz. “ nefs-i levvâme” ye o kadar çok değer veriyor ve bizim dikkatimizi çok açık olarak bu istikamete çekmek istiyordur. Birimsel kişiliğinin gelişme”Oku
- 8Kur'ân-ı Kerîm'de Nefs Âyetleri · s.245““nefs-i levvâme”ye o kadar çok değer veriyor ve bizim dikkatimizi çok açık olarak bu istikamete çekmek istiyordur. Birimsel kişiliğinin gelişmesi için bu merteb”Oku
- 9Mesnevî-i Şerîf Şerhi - Cilt 7 · s.598““Bulut”tan murâd, nefs-i emmâre ve “sis"ten murâd, nefs-i levvâme ve mülhimedir. ... Ya'ni, “Hak Teâlâ hazretleri lutuf ve inâyeti ile hem kesif bulut mesâbesin”Oku
İlgili sorular
Bu cevap, adı geçen eserlerden derlenmiş yapay zekâ destekli bir özettir; dinî hüküm veya fetva değildir. İlim için kaynaklara başvurarak doğrulamanız tavsiye edilir.