Nefs-i Mülhime kavramının sâlikteki işleyişi nedir?

Nefs-i Mülhime, sülûk yolunda Nefs-i Levvâme'den sonra gelen ve Nefs-i Mutmainne'den önce yer alan önemli bir basamaktır³. Bu mertebede sâlik, artık sadece günah işleyip pişmanlık duyan (Levvâme) bir hâlden çıkarak, kalbinden gelen ilhâmlarla doğruyu ve yanlışı ayırt etme yeteneği kazanır. Şems Sûresi'nin 7-10. ayetleri, bu ilhâmın kurtuluşa giden yolun açıldığı bir aşama olduğunu belirtir. Nefs-i Mülhime'nin zikri "YA HU"dur ve idrâki, bu mertebenin şuuru ile ileriye doğru gitmeye gayret etmektir¹.

Bu mertebede sâlikin nefsi, hem hayra hem de şerre kabiliyetli olup, ilhâm ve evham mertebesidir¹. Şeytanî ahlâklar olan kibir, kendini beğenme, riya ve mekr gibi özellikler bu mertebede belirgin olabilir¹. Bu durum, sâlikin nefsinin bir taraftan rûhânî hazlardan, diğer taraftan cismânî hazların mahrumiyetlerinden etkilendiğini gösterir⁴. Nefs-i Mülhime makamında olan sâlikler, nefs-i emmâre ve levvâme mertebelerinde olduğu gibi kararsızlık ve telvin (değişkenlik) içinde bulunabilirler; bu kararsızlıklardan ancak Nefs-i Mutmainne makamına gelince kurtulabilirler⁵. Bu sebeple, sâlikin bu mertebede ilerlemesi için insân-ı kâmilin rehberliği elzemdir, zira kalp gözü henüz tam olarak açılmamıştır². "Vahy" kelimesi burada ilhâm anlamında kullanılarak, nefs-i mülhime makamındaki sâliklere de nefsin fücuru ve takvasının ilhâm olunduğu belirtilir⁶.